Konserwatyzm a konserwatyzm polski- studium przypadku

22.11.2018 3 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Konserwatyzm jest jednym z ważniejszych nurtów politycznych. Jest sam w sobie niejednorodny i w różnych krajach ma różne odcienie, na różne kwestie kładzie akcenty. Jaki jest w Polsce?

Konserwatyzm skupiał wokół siebie znaczących i wybitnych myślicieli. Ojcem konserwatyzmu był Edmund Burke. Ten Irlandczyk jako pierwszy zawarł idee  konserwatyzmu w dziele „Rozważania o rewolucji francuskiej”. Właśnie przez traumatyczne, dla elit europejskich, wydarzenia rewolucji francuskiej i jej skutków konserwatyzm zaczyna przybierać formę ścisłej ideologii. Zaczyna kształtować się jako przeciwwaga dla utopijnych idei rewolucjonistów. Jednak korzeni zamysłu, który moglibyśmy nazwać jako pierwowzór myślenia konserwatywnego należy szukać dużo wcześniej. Przytoczmy swoisty program konserwatystów za R. Małkiem: „- rzeczywistość jest autonomiczna; człowiek zastał konkretne realia i tylko w ograniczony sposób może je współtworzyć;- świat i człowiek charakteryzują się niedoskonałością, a idea perfekcji jest z góry skazana na niepowodzenie;- człowiek jest częścią większej całości, a nie wyizolowaną jednostką;- przywiązanie do religii i tradycji jako podstawa ładu społecznego;- społeczeństwo traktowane jest jako ograniczona całość wyrosła na przeszłych pokoleniach i dająca początek przyszłym;- trwanie jest wartością samą w sobie, a jeśli zmiana, to raczej ewolucyjna niż rewolucyjna;- wartości są absolutne, nie podlegają relatywizacji;- zobowiązania mają pierwszeństwo nad uprawnieniami.”. Ten swoisty manifest konserwatystów będzie jednym z głównych odniesień ideologicznych. Jeżeli chodzi o ekonomiczne poglądy konserwatyści, głoszą prymat wolnego rynku i „small biznesu”, jednak w kwestii gospodarczej ruch konserwatywny nie jest spójny. Dopuszcza on bowiem leseferyzm i interwencjonizm państwowy, jak i system bardziej pro socjalny zaczerpnięty z KNS (Katolickiej Nauki Społecznej). Jednak zawsze państwo postrzegane jest jako strażnik pewnych praw i swoistego prymatu państwa, a nie przeszkoda w wolnym rynku.

Konserwatyzm polski- różne gałęzie jedno drzewo

Wspomniane wyżej poglądy możemy porównać do pnia drzewa. Z tego pnia, który jest wspólny wszystkim konserwatystom, możemy wyodrębnić kilka gałęzi. Jedną z nich są konserwatyści w Polsce. Polski konserwatyzm różni się od anglosaskiego podejściem do gospodarki. Jak wyżej napisałem, bazuje on na Katolickiej Nauce Społecznej. W przeciwieństwie do konserwatystów anglosaskich, którzy są bardziej wolnorynkowi. Wynika to z kontekstu religijnego. Silny wpływ religii na strukturę społeczną i na porządek państwa odbił się również na poglądach gospodarczych. Oczywiście wiele polskich konserwatystów, również ma poglądy wolnorynkowe, zbliżone do anglosaskich kolegów. Nie jest to jednak większość. Wracając do tej różnicy, należy nadmienić, że Kościół Katolicki, który wśród polskich konserwatystów będzie punktem odniesienia wypracował system ekonomiczny, który stawia większe akcenty na solidaryzm i subsydialność. Protestantyzm natomiast, z niego wywodzi się konserwatyzm anglosaski, stawiał nacisk na wolny rynek w rozumieniu liberalnym. W protestantyzmie znakiem błogosławieństwa Bożego było powodzenie w interesach. Właśnie to kładzenie akcentów, jest głównym wyróżnikiem polskiego konserwatyzmu. Kolejną jest interwencjonizm państwa, który polscy konserwatyści dopuszczają w dużo większym wymiarze niż ich anglosascy koledzy. Różnice te, mimo że dość znaczące, nie zmieniają ideologicznej rodziny polskich konserwatystów. Różnice w kładzeniu akcentów spowodowane są sytuacją danego kraju i kulturą oraz religią w jakim myśliciele i politycy działają. Jednak mimo tych różnic i paru dróg konserwatyzmu jest on jeden. Jego trzon mówiący o tradycji, religii, prymacie silnego państwa i wspólnoty, połączony z patriotyzmem wyznacza konserwatystów nieważne czy głoszą większą bądź mniejszą liberalizację gospodarczą, czy kładą nacisk na powolną ewolucję systemu, czy na religię i tradycję w postrzeganiu państwa, czy uważają za najistotniejszą rzecz prymat instytucji bądź głoszą liberalnie pojmowaną wolność w strukturach silnego systemu, nadal w rzeczach fundamentalnych się zgadzają.

Konserwatyzm jest jednym z podstawowych nurtów politycznych. Jest nieustannie obecny w życiu polityczno- społecznym, jest ideą z którą, politycznie należy się liczyć. Zrzesza on wielu zwolenników w wielu krajach na świecie. Jest on różnie rozumiany i przechodził różne fazy, jednak jedno zawsze jest niezmienne w konserwatyzmie. Tą pewną i niezaprzeczalną rzeczą jest nic innego jak pojmowanie rzeczywistości społecznej, czy też politycznej jako w miarę spójnego i stałego systemu, który zmienia się, ale ta zmiana powinna być ewolucyjna, powolna, pełna namysłu. Odrzuca przez to pojmowanie rewolucyjnych idei marksistowskich czy też, zbyt pochopnych i nagłych zmian obyczajowych jaki głosi liberalizm. Konserwatyści widzą potrzebę zmian jako takich tylko w niektórych kwestiach. Zmiany te jednak muszą się mieścić w ramach instytucjonalnych. Instytucje natomiast znajdują się w konkretnych realiach społecznych, i to na nie konserwatyści muszą zważać, starając się modyfikować je albo bronić.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019