Komparatystyka w badaniach naukowych – zadania i cechy

25.07.2019 1 minuta na przeczytanie artykułu

Porównywanie istniejących stanów rzeczy to bardzo uniwersalna i przydatna metoda w wielu obszarach nauk. Warto się do niej uciekać nie tylko podczas badań, ale także przygotowywania raportów i opracowań.

Największą zaletą komparatystyki (analizy porównawczej) jest fakt, że w wielu aspektach może zastąpić eksperyment w sytuacjach w których przeprowadzenie go okaże się niemożliwe bądź nazbyt kosztowne. Trudno bowiem sobie wyobrazić, aby zmieniać np. system polityczny całego państwa, by zobaczyć jak działają poszczególne jego mechanizmy. Dużo łatwiej przyglądać się krajom w których pożądany badawczo stan powstał samoistnie. Uważne przyglądanie się mu pozwoli nie tylko dokładnie opisać dany wycinek rzeczywistości, ale również próbować stwierdzić, do czego mogą doprowadzić podobne przemiany w innych warunkach.

Analizy porównawcze są niezwykle cenne w naukach ścisłych, a wręcz niezbędne okazują się w pracach społecznych i humanistycznych. Stanowią swoisty dialog między kontynentami czy krajami. Przyglądając się ich specyfice możemy zgodnie z dobrze pojętą naukową ciekawością i fantazją odnajdywać nowe, nieszablonowe wątki z interesującego nas obszaru. Porównania w zakresie socjologii, kulturoznawstwa czy lingwistyki mogą doprowadzić do nowego ujęcia znanych już aspektów i tym samym zdobycia nowej wiedzy. Co więcej, współpraca międzynarodowa w dużych projektach porównawczych to okazja do umiędzynarodowienia nauki i otwarcia jej na ożywienie myślowe z całego świata.

Porównania są niezbędne do wyciągania możliwie prawdopodobnych wniosków. Dzięki temu można próbować racjonalniej przewidywać trudności, potencjalne skutki i płynące z nich wady oraz zalety. Porównanie to również metoda wygodna dla młodych badaczy – mogą przybrać stosunkowo nieskomplikowaną formę i nie muszą wymagać szczegółowych rozwiązań koncepcyjnych. Poza tym dzięki swojej powszechności stosunkowo łatwo sprostać wymaganiom warsztatowym. Nie oznacza to jednak, że metoda porównawcza jest elastyczna do woli. Powierzchowne zestawianie ze sobą jedynie pozornie podobnych zjawisk może doprowadzić nie tylko do nierzetelnych czy mylących rezultatów, ale także manipulacji opinią publiczną. Z kolei uspójnienie danych i ich przeliczanie na takie same jednostki mogą okazać się żmudną pracą bez pewności na uzyskanie żadnych wiarygodnych wyników.

Tu pojawiają się zatem ograniczenia komparatystyki. Zbyt szerokie jej traktowanie to łatwa droga do nadużyć a także brak precyzji. Co więcej, komparatystyka często cierpi z powodu nazbyt szybkich analiz. Bez odpowiedniego zrozumienia uwarunkowań kulturowych bądź środowiskowych może wprowadzić więcej zamętu niż uporządkowania. Niestety to częsta przypadłość podczas tworzenia raportów dotyczących zmian legislacyjnych czy też porównań różnych obszarów życia społecznego bez podłoża społecznego czy gospodarczego. Potencjalną bolączką może okazać się także brak możliwych do zestawienia czy niezrozumienie kontekstu lokalnego (np. poprzez brak kompetencji językowych czy kulturowych dotyczących odległych obszarów).

Należy jednocześnie pamiętać o odpowiednim wyważeniu ekspresji, trzymaniu się wyznaczonych wątków czy dyscyplinie wywodu.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019