Kogo i co chroni prawo autorskie

18.12.2018 2 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Wiersz, słowa piosenki, a może nowatorskie rozwiązanie przemysłowe albo pomysł na nieznany do tej pory produkt. Co dokładnie może być objęte ochroną w ramach praw autorskich?

 

Prawo autorskie przyznaje twórcy danego utworu nieograniczone prawo do dysponowania swoim dziełem. Oznacza to, że nikt inny nie może wykorzystywać danego utworu bez zgody jego twórcy. W ramach tych praw wyróżniamy prawa majątkowe i prawa osobiste.

Prawa majątkowe

Są one w pewnym stopniu odpowiednikiem praw własności – mogą być przenoszone przez twórcę na rzecz osób trzecich w ten sam sposób, jak inne rodzaje własności. W Polsce niezbędne jest w tym celu sporządzenie umowy na piśmie. Przykładem może być sytuacja, w której autor dzieła jakim jest powieść przekazuje prawa do niego na rzecz wydawnictwa, które zamierza wydać ową książkę. Istnieją jednak również inne rodzaje częściowego przekazania praw na zasadzie licencji – autor udziela zgody na wykorzystanie swojego dzieła przez określone osoby/instytucje na ściśle określonych zasadach, ale wciąż pozostaje jego właścicielem. Prawa majątkowe wygasają dopiero po 70 latach od śmierci autora.

Prawa osobiste

Niezbywalne są z kolei prawa osobiste do utworu. Zaliczamy do nich m.in. prawo do bycia wymienionym jako autor utworu, prawo do zachowania integralności swojego dzieła, prawo do sprzeciwiania się jakimkolwiek wpływom i zmianom w treści utworu, prawo do pierwszego udostępnienia utworu itp. Co ważne – prawa osobiste są bezterminowe.

Współautorstwo

Nieco bardziej skomplikowana sytuacja występuje w przypadku dzieł, które mają kilku autorów. W takim przypadku wszyscy współtwórcy uważani są za autorów i mają współudział w prawach autorskich dotyczących ich dzieła.

Innym pojęciem są z kolei utwory zbiorowe czyli takie, które zostały celowo połączone w jedno dzieło składające się z kilku części. Wówczas każdy autor zachowuje prawa do swojej części owego większego utworu. W przypadku decyzji o rozpowszechnianiu takiego wspólnego dzieła, potrzebna jest zgoda wszystkich współautorów.

Rejestracja dzieła?

Nie ma obowiązku zgłaszania gdziekolwiek faktu wykonania dzieła – bez względu na to czy jest to wielotomowa powieść, czy zdjęcie w telefonie, autor korzysta ze swych praw od momentu jego powstania. Nie ma przy tym zastrzeżenia, że dzieło musi być w jakikolwiek sposób rozpowszechniane. W Polsce nie funkcjonuje żaden rejestr dzieł chronionych prawami autorskimi, jako właściciel dzieła zazwyczaj nie otrzymasz też żadnego certyfikatu. Co prawda istnieją organizacje i związki zrzeszające autorów, które na własne potrzeby prowadzą czasem rejestry dzieł, ale takie działanie nie stanowi podstawy do jakiejkolwiek szerszej ochrony.

Warto zaznaczyć, że poziom ochrony praw autorskich w Polsce jest zbliżony do poziomu w innych systemach prawnych funkcjonujących w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. W Polska obowiązują również unijne dyrektywy dotyczące praw autorskich. Podstawowe warunki i zasady ochrony prawnoautorskiej są podobne w większości krajów świata w związku z międzynarodowymi traktatami dotyczącymi tej materii, jednak rozwiązania szczegółowe mogą się różnić.

Naruszenie praw autorskich

Każde wykorzystanie dzieła chronionego prawem autorskim bez zgody jego twórcy to naruszenie praw autorskich. Efektem takiego działania może być proces cywilny o naruszenie cudzego prawa, a to z kolei może skutkować przykrymi konsekwencjami. Warto więc podchodzić do tego bardzo ostrożnie.

 

Kamil Wiśniowski

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018