Kodeks Etyki Radcy Prawnego – czego nie wolno zawodowemu pełnomocnikowi

25.03.2019 4 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Prawnicy, a zwłaszcza przedstawiciele wolnych zawodów, czyli adwokaci i radcowie prawni, w dalszym ciągu traktowani są z olbrzymim podziwem i estymą. Są to oczywiście zawody zaufania publicznego, a ich przedstawiciele na co dzień zajmują się najbardziej problematycznymi sprawami tysięcy ludzi, firm czy urzędów.  

Doniosłość tych zawodów oraz szacunek, jakim się cieszą, niestety nie zawsze licują z zachowaniem coraz liczniejszych przedstawicieli środowisk prawniczych. Lawinowy wzrost zawodowych obrońców i pełnomocników skutkował w ostatnich latach równie lawinowym zwiększeniem postępowań dyscyplinarnych. W tym miejscu przypominamy, iż każdy adwokat i radca prawny, a także aplikanci tych profesji, zobowiązani są do przestrzegania odpowiedniego kodeksu etyki, określającego normy zachowania, którym podlegają prawnicze korporacje. Dzisiaj pochylamy się nad najważniejszymi zasadami wykonywania zawodu radcy prawnego.

Kodeks Etyki Radcy Prawnego

Nadzwyczajny Krajowy Zjazd Radców Prawnych w uchwale z dnia 22 listopada 2014 r. uchwalił Kodeks Etyki Radcy Prawnego, który wszedł w życie z dniem 1 lipca 2015 r. Od tej chwili postanowienia Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, stosuje się do wszystkich radców prawnych oraz odpowiednio do aplikantów radcowskich, a także — w zakresie wskazanym w przepisach odrębnych — do prawników zagranicznych, świadczących w Rzeczypospolitej Polskiej pomoc prawną w zakresie odpowiadającym czynnościom zawodowym radcy prawnego.

Zacznijmy jednak od początku — Radca prawny wykonujący w sposób samodzielny i niezależny wolny zawód, służy interesom wymiaru sprawiedliwości jak również tym, których prawa i wolności zostały mu powierzone w celu ochrony. Zawód radcy prawnego podlegający ochronie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi jedną z gwarancji poszanowania prawa. Jest to zawód zaufania publicznego respektujący ideały i obowiązki etyczne ukształtowane w toku jego wykonywania. Zdefiniowanie reguł posterowania w życiu zawodowym i samorządowym przyczynia się do godnego i uczciwego wykonywania zawodu radcy prawnego. Ta preambuła stanowiąca uroczysty wstęp do właściwej treści Kodeksu pokazuje, iż radca prawny przynależy do kategorii zawodów o szczególnym znaczeniu i swoistej misji stanowienia gwarancji ochrony systemu prawa. Najważniejszym jednak wnioskiem płynącym zarówno z preambuły, jak i z postanowień kodeksu, jest uznanie, iż od radców prawnych wymaga się więcej, niż od przedstawicieli innych zawodów.

I tak kodeks reguluje szereg zagadnień dotyczących, m.in. podstawowych zasad wykonywania zawodu oraz wartości i obowiązków etycznych radcy prawnego.

Tajemnicy zawodowa

Podstawową regułą, z jaką spotka się przeciętny człowiek przy współpracy z radcą prawnym, jest zobowiązanie do przestrzegania tajemnicy zawodowej. W jej myśl radca prawny ma obowiązek zachowania w tajemnicy wszystkich informacji dotyczących klienta i jego spraw, ujawnionych radcy przez klienta bądź uzyskanych w inny sposób w związku z wykonywaniem przez niego jakichkolwiek czynności zawodowych, niezależnie od źródła tych informacji oraz formy i sposobu ich utrwalenia. Co niezwykle istotne, obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie może być ograniczony w czasie i istnieje również po zaprzestaniu wykonywania zawodu. Ponadto radca prawny powinien podejmować wszelkie przewidziane prawem środki dla uniknięcia lub ograniczenia określonego w przepisach prawa zwolnienia go z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. W dużym skrócie radca prawny powinien zawsze wnieść sprzeciw od potencjalnej decyzji zwalniającej go z tajemnicy zawodowej.

Zajęcia niedopuszczalne dla radcy prawnego oraz konflikt interesów

Podobnie jak większość zawodów zaufania publicznego, radca prawny jest odpowiednio ograniczony w zakresie swobody wyboru dodatkowego zajęcia. Zgodnie z treścią Kodeksu Etyki, radca prawny nie może zajmować się sprawami ani w żaden sposób uczestniczyć w czynnościach, które ograniczałyby jego niezależność, uwłaczały godności zawodu, podważały do niego zaufanie albo groziły naruszeniem tajemnicy zawodowej. Radca prawny nie może także dopuścić do zaistnienia konfliktu interesów, tj. przede wszystkim nie może sprawić, aby jego klienci byli reprezentowani przez niego w tej samej sprawie. Brzmi to absurdalnie, ale znane są przypadki, kiedy jeden radca prawny reprezentował obie strony konfliktu, jednocześnie świadcząc usługi zmierzającego do osiągnięcia zupełnie różnego wyniku sprawy dla każdej ze stron. Należy w tym miejscu bardzo wyraźnie zaznaczyć, że radca prawny nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klientów, jeżeli ich interesy są sprzeczne w tej samej sprawie lub sprawie
z nią związanej. Ponadto radca nie może być obrońcą lub pełnomocnikiem klienta, jeżeli przeciwnik klienta jest również jego klientem w jakiejkolwiek sprawie.

Wolność słowa i pisma

Jednym z najważniejszych uprawnień, z których korzystają radcowie przy wykonywaniu swojego zawodu jest wolność słowa i pisma. Nie może ono jednak przekraczać granic określonych przepisami prawa i rzeczową potrzebą. Kodeks Etyki Radców Prawnych określa granice tejże wolności wskazując, m. in. iż radca prawny nie może w swych zawodowych wystąpieniach grozić postępowaniem karnym lub dyscyplinarnym; nie może świadomie podawać informacji nieprawdziwych (ale nie odpowiada za zgodność z prawdą informacji uzyskanych od klienta); a nawet, że powinien w swoich wystąpieniach zachować umiar i takt. Przekroczenie dyrektyw zachowania w ramach wolności słowa i pisma, może bowiem skutkować postawieniem radcy zarzutu popełnienie przestępstwa zniesławienia lub zniewagi. 

Informowanie o wykonywaniu zawodu

Na początku musimy wyraźnie zaznaczyć, iż radcowie prawni zasadniczo nie mogę reklamować swoich usług — jeżeli przez reklamę rozumieć tego rodzaju informację, która zawiera w sobie wpływanie na popyt poprzez chwalenie się, zachęcanie do korzystania z usług, a więc sterowanie postawami odbiorców, w szczególności dla pozyskania przez nich konkretnej usługi. Dopuszczalna zaś jest rzeczowa i wiarygodna informacja przekazywana. W sposób zgodny
z uchwałami organów korporacji, nie tylko w tradycyjnych mediach, ale również i w Internecie[1].
Niemniej radcowski kodeks etyki dopuszcza informowanie o wykonywaniu zawodu oraz działalności z nim związanej. Przy czym informowaniem jest inicjowane przez radcę prawnego działania niestanowiącego bezpośredniej propozycji zawarcia umowy z konkretnym klientem, bez względu na jego formę, treść i środki techniczne. Ponadto wskazane informowanie musi być zgodne z prawem, dobrymi obyczajami i nie może naruszać godności zawodu radcy prawnego.

Stosunki z klientem

Na koniec pragniemy wskazać, iż radcowski kodeks etyki reguluje także najważniejsze kwestie składające się na szeroko rozumiane stosunki z klientem. Po pierwsze i najważniejsze radca nie może podjąć się prowadzenia sprawy, jeśli nie otrzyma zlecenia od klienta albo osoby go reprezentującej albo jeżeli sprawa nie zostanie mu powierzona na podstawie przepisów prawa przez sąd lub inny organ. Z perspektywy klienta najważniejsze jest z kolei postanowienie mówiące o tym, że podejmując się świadczenia pomocy prawnej, radca prawny obowiązany jest przed przystąpieniem do czynności zawodowych ustalić z klientem zakres usługi, wysokość honorarium lub sposób jego wyliczenia, a także zasady ponoszenia opłat i wydatków. Co więcej, radca na żądanie klienta, obowiązany jest informować go o przebiegu sprawy i jej wyniku, a w szczególności o skutkach podejmowanych czynności procesowych.  Co niezwykle istotne, radca prawny nie może także odmówić wydania klientowi na jego wniosek, po zakończeniu stosunku prawnego na podstawie którego prowadził sprawę, otrzymanych od niego dokumentów oraz pism procesowych. Radca prawny nie może uzależniać wydania tych dokumentów od uregulowania przez klienta należności.

 

 

[1] Z. Klatka, Wykonywanie zawodu radcy prawnego i adwokata, Warszawa 2004, s.50

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018