Kodeks Etyki Adwokackiej – czego nie wolno zawodowemu obrońcy

29.03.2019 4 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Adwokaci obok radców prawnych również posiadają własne regulacje dotyczące zasad etyki adwokackiej wynikających z norm etycznych przystosowanych do zawodu adwokata. 10 października 1998 r. Naczelna Rada Adwokacka uchwaliła (uchwała nr 2/XVIII/98) — Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej).

W późniejszych latach NRA wprowadzała w nim oczywiście niezbędne zmiany, niemniej trzon rozwiązań pozostaje niezmieniony i w dalszym ciągu odpowiada na potrzebę udoskonalenia i dostosowania reguł wykonywania zawodu adwokata i życia korporacyjnego do zmieniającej się rzeczywistości.

Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu

Kodeks Etyki Adwokackiej na samym początku zarysowuje generalne zasady i normy, których musi przestrzegać każdy adwokat, również ten wykonujący zawód za granicą i odpowiednio aplikant adwokacki, by uniknąć naruszenia godności zawodu adwokackiego. Wskazuje ponadto, że za owe naruszenia uznaje się postępowanie adwokata, które mogłoby go poniżyć w opinii publicznej lub obniżyć zaufanie do zawodu. Podobnie jak w przypadku radców prawnych, adwokaci również odpowiadają dyscyplinarnie za uchybienie etyce adwokackiej lub naruszenie godności zawodu. Kodeks wskazuje wprost, że dotyczy to wszelkiej działalności zawodowej, aktywności publicznej, a nawet zachowania w życiu prywatnym.

Adwokaci nie mogą także parać się innym zajęciem, które uwłaczałoby godności zawodu, ograniczałoby niezawisłość adwokata oraz podważałoby zaufanie publiczne do Adwokatury. Kodeks wymienia w tej materii przykłady aktywności uznanych za szczególnie kolidujące z wykonywaniem zawodu adwokackiego. Są to m.in. zajmowanie w cudzym przedsiębiorstwie stanowiska zarządcy, sprawowanie funkcji członka zarządu, prokurenta w spółkach prawa handlowego oraz członka rady nadzorczej oddelegowanego do zarządu spółki prawa handlowego, czy też podejmowanie się zawodowo pośrednictwa przy transakcjach handlowych.

Wykonywanie zawodu adwokata

Najbardziej pojemny rozdział kodeksu reguluje zagadnienia szeroko rozumianych zasad wykonywania zawodu, wyszczególniając liczne prawa i obowiązki adwokatów, o większym i mniejszym stopniu ogólności. Niemniej zebrane w jednym miejscu, stanowią zarys granic, w jakich powinien poruszać się adwokat spełniający najważniejsze standardy wykonywania swojego zawodu. Przechodząc jednak do meritum, na początku należy przytoczyć kilka podstawowych reguł, zakazujących adwokatowi, m.in.:

  • usprawiedliwiania naruszenia zasad etyki i godności zawodu powoływaniem się na poczynione przez klienta sugestie;
  • udzielania pomocy prawnej, która ułatwiałaby popełnienie przestępstwa lub wskazywałaby możliwość uniknięcia odpowiedzialności karnej za czyn, który miałby zostać popełniony
    w przyszłości;
  • świadomego podawania sądowi nieprawdziwych informacji;
  • okazywania zażyłości z osobami zatrudnionymi w sądach, urzędach i w organach ścigania;
  • prowadzenia sprawy lub udzielania pomocy prawnej, jeżeli zachodzi ryzyko konfliktu interesów.

Kontynuując, podkreślamy, iż adwokaci podobnie jak radcowie, mają zagwarantowaną przy wykonywaniu czynności zawodowych wolność słowa. Jednak mimo istnienia tego uprawnienia, zobowiązani są do zachowania umiaru, współmierności i oględności w wypowiedziach, zarówno wobec sądu i organów państwowych, jak i wobec dziennikarzy i przedstawicieli mediów, tak aby nie uchybić zasadzie godności zawodu.

Obok tego obowiązuje ich tajemnica adwokacka nakazująca zachowanie w tajemnicy oraz zabezpieczenie przed ujawnieniem lub niepożądanym wykorzystaniem wszystkiego, o czym adwokat dowiedział się w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych. Dotyczy to również znajdujących się w aktach adwokackich materiałów oraz wszystkich wiadomości, notatek i dokumentów dotyczących sprawy a uzyskanych od klienta oraz innych osób, niezależnie od miejsca, w którym się znajdują.

Adwokatów jako przedstawicieli zawodów prawniczych obowiązuje zakaz korzystania z reklamy, jak również zakaz pozyskiwania klientów w sposób sprzeczny z godnością zawodu oraz zakaz współpracy z podmiotami pozyskującymi klientów z naruszeniem prawa lub zasad współżycia społecznego. Adwokaci mogą informować o swojej działalności w sposób niestanowiący reklamy, niemniej taka informacja jest obłożona licznymi obostrzeniami i warunkami, które musi spełnić. Przykładowo dopuszczalna informacja o działalności adwokackiej, co do zasady nie może być ukierunkowana na udzielenie konkretnego zlecenia.

Stosunek do klientów

Drugim najbardziej istotnym rozdziałem kodeksu, jest ten określający zasady regulujące stosunki pomiędzy adwokatem i jego klientem.  Najważniejszą z nich jest zobowiązanie adwokata do obrony interesów swego klienta w sposób odważny i honorowy, przy zachowaniu należytego sądowi i innym organom szacunku oraz uprzejmości, nie bacząc na własne korzyści osobiste oraz konsekwencje wynikające z takiej postawy dla siebie lub innej osoby. Powyższa zasada, bardzo ogólna zawierająca jednak w sobie kwintesencję tego, jak wsparcie adwokata powinno wyglądać, otwiera katalog pozostałych norm nakładających na mecenasów kolejne powinności.  Według najważniejszych z nich adwokat:

  • ma obowiązek dążyć do rozstrzygnięć pozwalających zaoszczędzić klientowi kosztów oraz doradzać ugodowe zakończenie sprawy, gdy jest to uzasadnione interesem klienta;
  • nie może reprezentować klientów, których interesy są sprzeczne, chociażby ci klienci na to się godzili;
  • nie może podejmować się prowadzenia sprawy przeciwko bliskiej osobie;
  • jest obowiązany czuwać nad biegiem sprawy i informować klienta o jej postępach i wyniku;
  • ma obowiązek poinformować klienta o wysokości honorarium lub o sposobie jego wyliczenia (np. na podstawie czasu pracy);
  • nie może zawrzeć umowy z klientem, która przewidywałaby obowiązek zapłaty honorarium za prowadzenie sprawy uzależniony wyłącznie od ostatecznego wyniku sprawy. Adwokat może jednak zastrzec w umowie z klientem dodatkowe honorarium za pozytywny wynik sprawy;
  • obowiązany jest wypowiedzieć pełnomocnictwo, gdy z okoliczności wynika, że klient stracił do niego zaufanie. Adwokat nie może nadużyć tej zasady w celu uzyskania zwolnienia z prowadzenia sprawy z urzędu;
  • nie może zaciągać pożyczek u klienta, którego sprawę prowadzi;
  • musi na żądanie klienta wydać wszystkie otrzymane dokumenty, jak również pisma, które jako pełnomocnik otrzymał od sądu lub od organów, przed którymi występuje w prowadzonej przez siebie sprawie;
  • nie może zaniechać czynności w prowadzonej sprawie z tego powodu, że klient nie wniósł ustalonego honorarium, a w szczególności nie wolno mu z tego powodu uchylić się od stawiennictwa na rozprawie.

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018