Jakie mamy rodzaje licencji?

15.02.2019 2 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Przedmiotem umowy licencyjnej jest udzielenie przez uprawniony podmiot zezwolenia na korzystanie z utworu na określonych polach eksploatacji. Podmiot, który udziela zezwolenia zwany jest licencjodawcą, zaś podmiot, któremu udzielane jest zezwolenie zwany jest licencjobiorcą. Kryteria podziału licencji mogą być różnorodne.

Pierwsze kryterium to możliwość udzielania przez licencjodawcę zezwolenia na korzystanie z utworu innym podmiotom. Biorąc ten czynnik pod uwagę, ustawodawca wyróżnia dwa podstawowe rodzaje licencji – wyłączną i niewyłączną. Podział ten jest bardzo ważny, ponieważ kształtuje wiele praw i obowiązków stron umowy licencyjnej.

Licencja wyłączna oznacza, że licencjobiorca ma wyłączne prawo do korzystania z utworu na danym polu eksploatacji, przy czym dodatkowo licencjodawca może zobowiązać się do niekorzystania z utworu. Licencjodawca może zawrzeć kilka umów licencyjnych wyłącznych obejmujących ten sam utwór, ale umowy te powinny dotyczyć różnych pól eksploatacji czy tego samego pola, ale innego terytorium albo uprawniać do korzystania z utworu w różnym czasie. Umowa licencyjna wyłączna wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.

W przypadku licencji niewyłącznej upoważnionych do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji może być więcej podmiotów. Zgodnie z art. 67 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: „jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności korzystania z utworu w określony sposób (licencja wyłączna), udzielenie licencji nie ogranicza udzielenia przez twórcę upoważnienia innym osobom do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji (licencja niewyłączna)”. Licencja wyłączna działa tylko w przypadku wprowadzenia do umowy wyraźnego postanowienia o wyłącznym charakterze licencji bądź postanowienia wyraźnie sprzeciwiającego się udzielaniu dalszych licencji przez licencjodawcę. Warto dodać, że jeżeli umowa nie stanowi inaczej, licencjobiorca nie może upoważnić innej osoby do korzystania z utworu (udzielić sublicencji) w zakresie uzyskanej licencji. Oznacza to, że licencjobiorca może udzielić innej osobie sublicencji jedynie wówczas, gdy wynika to z umowy licencyjnej.

Kolejne kryterium to odpłatność licencji. Licencja co do zasady ma charakter odpłatny. W świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli z umowy nie wynika, że udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Licencja może mieć zatem charakter nieodpłatny, jeśli strony wyraźnie tak postanowią w umowie. Biorąc pod uwagę kolejne kryterium – czas trwania licencji, licencja może być udzielona na czas oznaczony i nieoznaczony. Zgodnie z art. 68 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w przypadku zawarcia umowy licencyjnej na czas dłuższy niż pięć lat, po upływie tego terminu, należy traktować ją jako umowę zawartą na czas nieoznaczony.

Ponadto, można wyróżnić licencje dobrowolne i przymusowe (ustawowe). Przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w niektórych przypadkach przewidują możliwość korzystania z utworu bez zgody twórcy, np. w celach oświatowych, informacyjnych czy państwowych. Przykładowo, w świetle art. 27(1) ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wolno w celach dydaktycznych i naukowych zamieszczać rozpowszechnione drobne utwory lub fragmenty większych utworów w podręcznikach, wypisach i antologiach. Należy pamiętać, że dozwolony użytek nie może naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne interesy twórcy.

 

Anna Karolak

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018