Jakie instytucje budują polski rynek kapitałowy?

11.12.2017 3 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Wolny rynek potrzebuje pewnych instytucji, które wspierają jego działanie i gwarantują bezpieczny obrót. Nie inaczej działa rynek kapitałowy. Nad jego prawidłowym funkcjonowaniem czuwa wiele instytucji. Jakie są główne podmioty mające wpływ na działalność rynku kapitałowego?

 

W skład rynku kapitałowego wchodzą średnio i długoterminowe inwestycje obejmujące instrumenty finansowe takie jak akcje, obligacje czy długoterminowe papiery dłużne przedsiębiorstw. Instytucją nadzorującą polski rynek kapitałowy jest od 2006 roku Komisja Nadzoru Finansowego. W ramach swoich ustawowych kompetencji KNF udziela szeregu zezwoleń i zgód służących prawidłowemu działaniu rynku. Nadzoruje podmioty  emitujące papiery wartościowe, a także m.in. domy maklerskie, TFI, giełdy i KDPW. KNF może wykluczyć papier wartościowy z obrotu na rynku regulowanym. Ma także szereg uprawnień nadzorczych – nie dość, że może cofnąć wydane pozwolenia i przeprowadzać kontrole w siedzibie danego podmiotu, to jest również w stanie nakładać kary pieniężne, nakazywać publikowanie sprostowań, a nawet zakazywać prowadzenia działalności czy wykluczać z obrotu papiery wartościowe. Oprócz tego, ma za zadanie także informować o funkcjonowaniu rynku i jego zasadach zarówno opinię publiczną jak i inwestorów (także zagranicznych). Komisja prowadzi też działalność edukacyjną oraz bierze udział w przygotowywaniu ustaw o nadzorze finansowym dotyczącym rynku kapitałowego.

Kluczową instytucją rynku kapitałowego jest Giełda Papierów Wartościowych powstała w Warszawie w 1991 roku. Umożliwia ona kupno i sprzedaż papierów wartościowych spółek notowanych na jej parkiecie – organizuje obrót instrumentami finansowymi. Zapewnia bezpieczeństwo wymiany dóbr i umożliwia pośredniczenie w transakcjach firm maklerskim. Obrót giełdowy jest transparentny – od notowanych na GPW spółek wymaga udostępniania określonych danych, a GPW informuje na bieżąco o cenach instrumentów finansowych oraz woluminie obrotu. Ponadto, warszawska giełda realizuje zadania promocyjne, wspierające dalszy rozwój rynku kapitałowego w Polsce.

GPW składa się z czterech osobnych rynków.

Na rynku głównym organizowany jest m.in. handel akcjami spółek i prawami do nich, obligacjami, certyfikatami inwestycyjnymi i instrumentami pochodnymi. NewConnect skupia nowe, rozwijające się małe i średnie przedsiębiorstwa, w tym zajmujące  się nowoczesnymi technologiami. Catalyst jest rynkiem skarbowych i nieskarbowych instrumentów dłużnych – obligacji komunalnych, korporacyjnych i bankowych. Najmłodszym jest jedyny działający w ramach GPW rynek towarowy – Towarowa Giełda Energii służąca obrotowi energii elektrycznej, paliw i surowców.

Papiery wartościowe są głównym przedmiotem działalności Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych. To główny depozyt papierów wartościowych prowadzący i nadzorujący system rejestracji papierów wartościowych oraz system rozrachunku transakcji zawieranych w obrocie instrumentami finansowymi. Instytucja nadaje papierom specjalne kody niezbędne w dalszym obrocie (ISIN). Należy przy tym pamiętać, że w Polsce papiery wartościowe mają zdematerializowaną formę, dzięki czemu ich obieg jest łatwiejszy. KDPW pełni funkcję pośredniczącą między emitentami a właścicielami papierów wartościowych przy wypłacie dywidendy. Oprócz tego, KDPW zarządza systemem rekompensat dla inwestorów wobec upadku domów maklerskich bądź banków zajmujących się papierami wartościowymi.

W 2011 roku powstała spółka KDPW_CCP – zależna od KDPW, wydzielona izba rozliczająca transakcje stosując mechanizmy obniżające ryzyko niedotrzymania swoich zobowiązań przez strony.

Ważną rolę na rynku kapitałowym odgrywa Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Ma on za zadanie przeciwdziałać powstawaniu monopoli i oligopoli. Urząd wydaje decyzje w których zgadza się na koncentrację poszczególnych przedsiębiorstw. Transakcje wymagają zgłoszenia do UOKiK, gdy uczestniczące w operacji przedsiębiorstwa wygenerowały w poprzednim roku światowy obrót w wysokości powyżej 1 mld euro lub na rynku polskim obrót przekraczający 50 mln euro. Prezes UOKiK może nie zgodzić się na fuzję, jeśli doprowadzi ona do ograniczenia konkurencji w istotnym stopniu. W przypadku dokonania koncentracji bez zgody Prezesa UOKiK, może on nakazać rozdzielnie firm bądź wyprzedanie części udziałów, a także nałożyć karę finansową. Urząd posiada również inne uprawnienia – występuje do przedsiębiorców o udzielenie informacji niezbędnych w ramach prowadzonych postępowań, a także w uzasadnionych przypadkach wszczyna je wobec poszczególnych podmiotów.

Trzeba pamiętać, że na kształt rynku kapitałowego wpływa również szereg innych podmiotów, które nie kontrolują ani nie nadzorują rynku. To instytucje m.in. o charakterze samorządowym i branżowym takie jak Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych, Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych czy Związek Maklerów i Doradców.