Historia i geneza konfliktu izraelsko-palestyńskiego po wojnie (cz. III)

11.10.2018 4 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Pierwszym poważnym sprawdzianem dla nowoutworzonej Organizacji Narodów Zjednoczonych było uporządkowanie terytorium bliskiego wschodu. Brytyjczycy na skutek ciągłych problemów wycofali się ze swojego mandatu. Kolejny raz kryzys miała zażegnać komisja złożona z polityków zachodniego świata.

Powołana w 1947 roku Specjalna Komisja do spraw Palestyny (UNSCOP) doszła do bliźniaczo podobnych wniosków jak jej poprzedniczki. Palestynę należy podzielić na część żydowską i arabską, a tym samym odseparować obie grupy. Zrealizowano to za pomocą Rezolucji nr.181 jeszcze w tym samym roku, co spowodowało natychmiastowy wyścig zbrojeń po obu stronach konfliktu. Punktem kulminacyjnym stała się proklamacja państwa Izrael 14 maja 1948 roku, którego pierwszym premierem został urodzony w Płońsku Dawid Ben Gurion. Pięć sąsiednich państw arabskich bez zwłoki wypowiedziało wojnę, która wbrew ich dążeniom stała się mitem założycielskim nowego państwa i jest nazywana wojną o niepodległość lub wyzwoleńczą1).

Początkowo wojska arabskie zyskały przewagę. Były lepiej zorganizowane i wyposażone, jednak Izraelczycy stawili zaciekły opór, który przerodził się w kontrofensywę, a w konsekwencji, nabytki terytorialne. Rada Bezpieczeństwa ONZ nakazała zawieszenie broni, ale chwilowe obniżenie tempa starć służyło jedynie mobilizacji rekrutów i dostarczaniu nowej broni. Do zakończenia działań zbrojnych doszło po bilateralnych aktach zawieszenia broni między Izraelem, a Egiptem, Jordanią i Syrią. Rezultatem była porażka państw bloku arabskiego. Izraela ugruntował swoją pozycję w Palestynie i pozbył się resztki mniejszości arabskiej. Schronienia w sąsiednich krajach szukało blisko milion ludzi, co doprowadziło o kryzysu humanitarnego, podobnego w swych objawach do dzisiejszej sytuacji Syryjczyków2).

W świecie muzułmański przegraną określono, jako katastrofa. Liga Arabska była skłócona, zaś w kilku państwach doszło do nagłej zmiany rządów, lub nawet ustroju, tak jak w Egipcie. Właśnie ten kraj był w centrum kolejnego kryzysu na bliskim wschodzie. Ekspansywna polityka nowych egipskich władz z I poł. Lat 50. i nacjonalizacja kanału Sueskiego poskutkowały w żydowskimi akcjami terrorystycznymi i porozumieniem między Izraelem, a Wielką Brytanią i Francją. Operacja przejęcia kontroli nad żeglugą sueską była sukcesem militarnym Izraelczyków, ale porażką wizerunkową europejczyków.  Odium za całą operację spadło w głównej mierze na rządy Zjednoczonego Królestwa i Republiki Francuskiej. Egipt utrzymał panowanie nad kanałem i zyskał przewodnią rolę w Lidze Arabskiej. Izrael skorzystał na dostępie do Zatoki Akaba nad Morzem Czerwonym i zaprezentował potencjał militarny3).

Przekłamaniem byłoby stwierdzenie, że kruchy pokój na bliskim wschodzie trwał ok. 10 lat, ponieważ trudno tak nazwać sytuację, w której co roku dochodziło do wymiany ognia i akcji zaczepnych. Kryzys Sueski był powodem do zacieśnienia współpracy Ligi Arabskiej z ZSRR. Egipt utworzył z Syrią Zjednoczoną Republikę Arabską pod wodzą prezydenta Nasera. Wokół niej skupiono silne poparcie świata muzułmańskiego i przygotowywano się do akcji zbrojnej. Jednak z perspektywy konfliktu izraelsko-palestyńskiego najważniejszym wydarzeniem była konsolidacja społeczności antyżydowskiej, w 1957 roku powołano do życia Fatah, a w 1964 roku Organizację Wyzwolenia Palestyny. W latach 60. Zauważono również wzmożoną działalność podziemia nacjonalistycznego i fedainów. To doprowadziło do kolejnego otwartego konfliktu w 1967 roku, nazwanego wojną 6 dniową. Izrael dokonał prewencyjnego ataku, odnosząc ogromny sukces. Zdobyto zachodni brzeg, Strefę Gazy, półwysep Synaj i Wzgórza Golan, powiększając terytorium państw trzykrotnie4).

Partykularyzm działań poszczególnych członków Ligi Arabskiej utwierdził Palestyńczyków w przekonaniu, że muszą postawić na samoorganizację. Nikt inny nie będzie chciał dać im własnego państwa. Coraz większe wpływy zyskiwał Jaser Arafat, przewodniczący komitetu wykonawczego Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Udało im się w końcu stworzyć stałe struktury, które można by nazwać proto-państwowymi. Działali głównie z terytorium Jordanii i Libanu. Tam też wojska żydowskie przypuściły atak w 1968 roku w ramach akcji Inferno. Odwet nadszedł po kilku latach. Tym razem element zaskoczenia leżał po stronie państw arabskich. W październiku 1973 roku Egipt i Syria zaatakowały, zaskakując Żydów podczas ich święta Jom-Kipur. Izrael przetrzymał pierwszy napór, cofając się. Po kilku dniach wyprowadził silny kontratak. Zawieszenie broni wymogły dwa dominujące na świecie super mocarstwa, Stany Zjednoczone i ZSRR. Wbrew pozorom starcie zostało uznane za porażkę Izraela. Okazało się, że ich wywiad może się mylić i nie jest w stanie przewidzieć wszystkiego5).

Na przełomie lat 60. i 70. Zacieśniała się współpraca wewnątrz Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Powtórzył się znany scenariusz, Palestyńczycy przeprowadzali zamachy bombowe, a Izraelczycy wysyłali swoich komandosów w akcjach odwetowych. W latach 80. Izrael angażował się w libijską wojnę domową. Ciągłe napięcia, wymiana ognia i represje poskutkowały silniejszym oporem ludności arabskiej na terenie Palestyny. To wszystko doprowadziło do pierwszej Intifady, tzw. „wojny kamieni”. Społeczność muzułmańska po wielu latach potrafiła się zmobilizować. W 1987 roku rozpoczęło się powstanie, największe od czasów brytyjskiego panowania na tych terenach. Przez następne 4 lata zginęło ponad tysiąc Palestyńczyków i 160 Izraelczyków6). Warto zaznaczyć, że były to pojedyncze zrywy, a nie zorganizowana akcja zbrojna na dużą skalę. Na taką wciąż brakowało Palestyńczykom siły i możliwości militarnych.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.UNSCOP: The United Nations Special Committee On Palestine, http://www.1948.org.uk/unscop/ [dostęp: 17.07.18].
2.K. E. Schulze, Konflikt arabsko-izraelski, str. 30-37.
3.J. Radłowska, Człowiek w obliczu konfliktu, passim.
4.K. E. Schulze, Konflikt arabsko-izraelski, str. 53-62.
5.D. Cohn-Sherbok, D. El-Alami, Konflikt palestyńsko-izraelski, str. 188-190
6.Y. Haj-Yahia: Alleged Palestinian Collaborators with Israel and their Families. A Study of Victims of Internal Political Violence.. Hebrew University of Jerusalem: Truman Institute, 1999, str. 19.