Historia i geneza konfliktu izraelsko-palestyńskiego cz. I.

27.09.2018 2 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

W maju br. roku świat kolejny raz obiegła informacja o tragicznych zamieszkach na granicy Izraela i Palestyny. Jednak kolejne ofiary odbijają się coraz mniejszym echem w przestrzeni medialnej. Wydaje się, że zachodnia cywilizacja przyzwyczaiła się do ciągłych rozruchów i wymian ognia. Część specjalistów w zakresie polityki międzynarodowej dopatruje się w tym rejonie potencjalnego zarzewia do konfliktu na znacznie większą skalę.

 

Genezy tego problemu należy szukać w odległej historii obu grup etnicznych. Jest to jeden z najbardziej skomplikowanych sporów międzynarodowych naszych czasów. Oba narody dzieli historia, kultura, roszczenia terytorialne i religia. Bezpośrednimi przyczynami starć z przełomu XX i XXI wieku jest proces zmian politycznych i terytorialnych na bliskim wschodzie przed II Wojną Światową i ich powojenne następstwa.

Sporne terytorium to relatywnie wąski obszar (ok. 100 km szerokości, na wysokości Jerozolimy) o powierzchni ok. 27 000 km2. Rozciąga się pomiędzy wybrzeżem morza śródziemnego i rzeką Jordan. Ukształtowanie terenu i naturalne przeszkody, takie, jak Morze Martwe i pasma górskie na wschód od niego, sprawiły, że Palestyna stanowi dogodne lądowe połączenie między Azją i Afryką1)

Dzisiejsze terytoria Izraela i Autonomii Palestyńskiej przed I wojną światową należały do Imperium Osmańskiego, które władało tą częścią świata przez blisko 400 lat. Ludność żydowska żyła w diasporze, jednak w II połowie XIX stulecia wzmogła się migracja na tereny administrowane przez Turków, zaś historycznie związane z tą grupa narodowościową. Jedną z przyczyn wzrostu popularności idei odbudowy Izraela była działalność ruchu syjonistycznego. W 1897 roku powstała Światowa Organizacja Syjonistyczna, której twórcą był Teodor Herzl2) Masowe migracje określono terminem alije, z drugiej strony działano również poprzez kanały dyplomatyczne i towarzyskie. Działacze syjonistyczni prowadzili silny lobbing wśród europejskich wyższych sfer, szczególnie w Wielkiej Brytanii.

Podczas I wojny Światowej imperium osmańskie walczyło po stronie przegranych tzw. państw centralnych. Pomimo kilku początkowych sukcesów ostatecznie poniosła liczne straty terytorialne, m. in. również Palestynę, w obrębie, której ówcześnie znajdowały się tereny Palestyny. Podczas wojny wkroczyły tam wojska brytyjskie. W 1917 rząd brytyjski wystosował tzw. deklarację Balfoura, która w wyraźny sposób popierała dążenia syjonistów. Z drugiej strony wspierali również walki wyzwoleńcze ludności arabskiej przeciwko Turkom. W 1922 Liga Narodów utworzyła Mandat Palestyny pod kontrolą Wielkiej Brytanii.

Zmiana przekroju etnicznego ludności mandatu Palestyny, na skutek ciągłej migracji Żydów, oraz faworyzowanie semitów przez brytyjski rząd spowodowały zaognienie sporu na tym obszarze. Lokalna ludność arabska czuła się oszukana obrotem spraw po wojnie. Zbrojne starcia między obiema stronami trwały przez całe 20-lecie międzywojenne. Najsilniejsze powstania arabskie odbyły się w latach 1929, 1933 i 1936-19393). W 1936 roku zorganizowano pół roczny strajk generalny, wtedy też doszło do tzw. Rewolucji Palestyńskiej. Opór ludności muzułmańskiej sprawił, że Wielka Brytania zaczęła ograniczać migrację żydowską do Palestyny, to z kolei pociągnęło za sobą zbrojną odpowiedź radykalnych organizacji żydowskich. Z biegiem lat Brytyjczycy nie potrafili opanować całego terytorium, na którym wybuchały ciągłe zamieszki. Powołano tzw. komisję Peela, od nazwiska jej przewodniczącego, zaś efektem prac była decyzja z 1937 roku o oddzieleniu obu społeczności, tworząc osobne państwa, co zbojkotowała społeczność arabska4).

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.Philip K. Hitti, Dzieje Arabów, PWN, Warszawa 1969, s. 130
2.M. Hypś, Powstanie Izraela, http://www.konflikty.pl/historia/czasy-najnowsze/powstanie-izraela/, [dostęp:08.06.18]
3.D. Madeyska, Historia współczesna świata arabskiego, Warszawa 2008, s. 15.
4.M. Tessler, A history of the Israeli-Palestinian Conflict, Indiana University Press, Bloomington and Indianapolis, 1994, s. 7-266.