Helsińska Inicjatywa na rzecz wielojęzyczności w komunikacji naukowej

28.05.2019 4 minuty na przeczytanie artykułu

Świat nauki nie jest sprawiedliwy i nie będzie specjalnym nadużyciem, jeżeli stwierdzimy, że naukowcy z niektórych krajów mają ułatwioną ścieżkę publikowania w najbardziej prestiżowych pismach świata, a to ze względu na traktowanie określonej grupy języków publikacji, jako międzynarodowych standardów.

 

Chodzi rzecz jasna przede wszystkim o język angielski, w którym publikują, chociażby Nature i Science.  Niestety taki stan rzeczy skutkuje, że przede wszystkim lokalna działalność naukowa nie ma szansy na przebicie się do szerszego grona odbiorców i to nierzadko z olbrzymią stratą dla samej nauki i jej uczestników.  Istnieje mnóstwo badań ważnych lokalnie, które bez odpowiedniego wsparcia, w konsekwencji zaczną wymierać. Niemniej pojawiają się inicjatywy, które doceniają doskonałość naukową w jej najczystszej postaci niezależnie od tego, w jakim języku jest tworzona. Jedną z ciekawszych z nich jest — Helsińska inicjatywa na rzecz wielojęzyczności w komunikacji naukowej, która w głównej mierze walczy o wzmocnienie ochrony infrastruktury pozwalającej działać komunikacji naukowej w językach narodowych i wspieranie lokalnej komunikacji naukowej i jej infrastruktury oraz skupienie się na tym, by wysoką jakość naukową doceniano bez względu na język czy kanał publikacji. Jest ona pomysłem Federacji Fińskich Towarzystw Naukowych (TSV), Komitetu Informacji Publicznej (TJNK), Fińskiego Stowarzyszenia Wydawców Naukowych, Uniwersytetu Norwegii (UHR) oraz Europejskiej Sieci Badaczy Ewaluacji w Naukach Społecznych i Humanistycznych (ENRESSH) w ramach akcji COST. W ramach samej Inicjatywy uruchomiona została kampania — “We wszystkich językach” (In all languages) mająca za zadanie pobudzić i zachęcić do promocji wielojęzyczności w komunikacji naukowej twórców polityk publicznych, kadrę zarządzającą, uniwersytety, instytuty badawcze, agencje finansujące badania, biblioteki oraz naukowców1).  Wczytując się w treść i przesłanie Inicjatywy, nie sposób się nie zgodzić ze stanowiskiem jej autorów mówiącym, że wielojęzyczność pozwala funkcjonować badaniom ważnym lokalnie oraz je chronić, a samo upowszechnianie badań naukowych w językach lokalnych sprawia, że mają one wpływ na otaczającą je rzeczywistość. Oczywistym jest także, że wielojęzyczność jest istotna dla współpracy naukowców ze społeczeństwem oraz dzielenia się wiedzą również poza akademią2). 

Proponowane zalecenia

Helsińska inicjatywa na rzecz wielojęzyczności w komunikacji to zasadniczo ogólna rekomendacja do przyjęcia przez polityków, środowiska naukowe, szkoły wyższe i wszystkie inne podmiot współtworzące i współfinansujące aktywność środowisk naukowych, szeregu zaleceń mających wesprzeć rozwijanie różnorodności naukowej, w tym przede wszystkim chronić uprawianie nauki w językach lokalnych. Ww. zalecenia to przede wszystkim swoiste apele sygnatariuszy Helsińskiej inicjatywy na rzecz wielojęzyczności w komunikacji naukowej o:

  • wspieranie upowszechniania wyników badań, aby społeczeństwo z nich w pełni korzystało, m.in. poprzez zapewnienie odpowiedniego nagradzania naukowców na upowszechnianie wyników badań poza środowiskiem akademickim oraz współdziałanie na rzecz dziedzictwa, kultury i społeczeństwa, a także poprzez monitorowanie i dbanie o równy dostęp do wiedzy naukowej
    w różnych językach;
  • ochronę krajowej infrastruktury służącej publikowaniu badań ważnych lokalnie, m.in. poprzez wspieranie niekomercyjnych czasopism oraz wydawców książek w utrzymywaniu swojego potencjału za pomocą posiadania odpowiednich zasobów i wsparcia pozwalającego utrzymać wysokie standardy naukowe i etyczne. Niezwykle istotne jest także wsparcie krajowych czasopism i wydawnictw w procesie przechodzenia na publikowanie w trybie otwartego dostępu.
  • Promowanie różnorodności językowej w ewaluacji nauki oraz jej finansowaniu, m.in. poprzez zapewnienie, iż w ocenie eksperckiej wysoka jakość naukowa jest doceniania bez względu na język, czy kanał publikacji oraz że w ocenie parametrycznej czasopism i książek brane są odpowiednio pod uwagę publikacje we wszystkich językach3).
Formy wsparcia

Helsińska inicjatywa na rzecz wielojęzyczności w komunikacji naukowej to świetny projekt o ważnych założeniach i niezwykle wartościowych celach, niemniej jest to projekt jeszcze bardzo młody, dlatego wymagający wzmożonego wsparcia. Tym samym zachęcamy wszystkich do odwiedzenia strony Inicjatywy — https://www.helsinki-initiative.org/cs i poświęcenia dwóch minut na wparcie projektu. Sami autorzy Inicjatywy podkreślają, że można to zrobić na kilka sposobów i przedstawiają najważniejsze sugestie, jak tego dokonać:

  • po pierwsze każda osoba indywidualna może podpisać Inicjatywę, podając swoje imię nazwisko, adres e-mail, organizację, do której się przynależy oraz jej typ (badawcza, finansująca, wydawnicza, rządowa, prywatna, społeczna i inne);
  • równie ważne jest przekonanie całej instytucji do Dół formularzapodpisania Inicjatywy oraz przetłumaczenie jej na swój język wraz z określeniem kluczowych terminów nauki, nieposługującej się przecież jednakowymi pojęciami w każdej części świata;
  • ponadto Inicjatywa uruchomiła kampanię #InAllLanguages ​​w mediach społecznościowych w celu promowania wielojęzyczności w komunikacji naukowej poprzez, chociażby publikacja na Twitterze lub Facebooku oświadczenia lub filmu o wsparciu w zakresie wielojęzyczności w komunikacji naukowej4).

Helsińska inicjatywa na rzecz wielojęzyczności w komunikacji naukowej zyskała już wsparcie ponad 150 podmiotów, w tym licznych uczelnie i zasłużonych naukowców. Wszystkich widzących problem zbyt małego wsparcia lokalnych języków nauki oaz kwestionowania ich w zakresie finansowania i oceny zachęcamy jeszcze raz do wsparcia Inicjatywy, która może stanowić dużą pomoc również dla rozwoju polskiej nauki a w perspektywie czasu przerodzić się w bardziej skonkretyzowane działania.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.https://www.helsinki-initiative.org/pl
2, 3, 4.Ibid.