Giełda papierów wartościowych – czym tak właściwie jest?

13.09.2017 3 minuty na przeczytanie artykułu
Projekt edukacji ekonomicznej

pixabay.com

Zagadnienie giełdy papierów wartościowych należy rozpocząć od przedstawienia, czym ona jest i jaką funkcję pełni.

 

Giełda papierów wartościowych, czyli rynek regulowany, oznacza wielostronny system obrotu, który kojarzy lub ułatwia kojarzenie zleceń kupna i sprzedaży instrumentów finansowych składanych przez uczestników tego rynku. Wspomnianymi instrumentami są przede wszystkim papiery wartościowe (tj. akcje i obligacje), jak też instrumenty pochodne (np. kontrakty terminowe, swapy, opcje).

Współcześnie giełdy papierów wartościowych najczęściej regulowane są na poziomie krajowym, lecz mogą podlegać również regulacjom międzynarodowym. W UE funkcjonowanie tego rodzaju rynków określa dyrektywa MiFID, której nowa wersja (tzw. MiFID II) wraz z towarzyszącym jej rozporządzeniem MiFIR zacznie obowiązywać od początku 2018 r.

Dość popularnym rozwiązaniem jest funkcjonowanie giełdy w formie spółki akcyjnej – przykładem tutaj może być New York Stock Exchange, NASDAQ czy Euronext. Właścicielami giełd bardzo często są prywatne firmy inwestycyjne lub banki, które równocześnie są notowane na danym rynku regulowanym. Innym rozwiązaniem są giełdy, gdzie zarząd wybierany jest przez instytucje rządowe bądź spółki od nich zależne – przykładem takiego rynku jest GPW w Warszawie.

Czemu giełda jest atrakcyjna dla spółek? Głównie dlatego, że umożliwia pozyskanie kapitału od szerokiego grona inwestorów. Nabywaniem akcji w ramach pierwszej oferty publicznej, oprócz anonimowych inwestorów, mogą być zainteresowane również fundusze inwestycyjne, fundusze emerytalne, banki czy towarzystwa ubezpieczeniowe. Ponadto, podmioty notowane na giełdzie mają wyższy prestiż oraz przeciętnie większą wiarygodność od spółek niepublicznych. Wynika to m.in. z faktu, że spółki notowane są zobowiązane do regularnego publikowania sprowadzań finansowych. Wśród upublicznianych danych wyróżnić warto: rachunek zysków i strat, bilans, rachunek przepływów pieniężnych czy informacje o istotnych transakcjach zawartych przez tę spółkę. Nie jest to jedyny warunek, który muszą spełnić spółki, chcące wejść na giełdę. Jednymi z głównych wymogów są minimalne dochody generowane przez spółkę w ciągu ostatnich lat oraz minimalna wartość akcji oferowanych w ramach IPO. Ponadto, spotykany jest również warunek minimalnej kapitalizacji, czyli wartości rynkowej spółki. W takim wypadku jeśli nie była ona wcześniej notowana na innym rynku, do oszacowania tej wartości przyjmuje się cenę akcji oferowanych w ramach IPO.

Giełda papierów wartościowych pełni liczne funkcje w gospodarce. We współczesnym, zglobalizowanym świecie, opierającym się w dużym stopniu na wolnym rynku, giełda papierów wartościowych ma swoje miejsce w strukturze, organizacji i funkcjonowaniu rynku wewnętrznego kraju.

Do zadań giełdy papierów wartościowych należy:

  1. łączenie ze sobą podmiotów, które potrzebują finansowania z podmiotami dysponującymi wolnymi środkami,
  2. mobilizowanie środków na inwestycje,
  3. umożliwianie rozwoju firm poprzez zakup akcji innych podmiotów,
  4. tworzenie możliwości pozyskiwania inwestorów przez małe spółki (np. poprzez profilowanie organizowanych rynków),
  5. umożliwianie prywatyzacji spółek Skarbu Państwa,
  6. tworzenie indeksów giełdowych, będących dobrym wskaźnikiem stanu gospodarki.

Na koniec 2016 r., zgodnie z zestawieniem1), największymi giełdami papierów wartościowych (według kapitalizacji notowanych spółek krajowych) były:

  1. New York Stock Exchange: 19 573 mld $. Znajdująca się w Nowym Jorku giełda jest bezkonkurencyjnym liderem na świecie. Notowane na niej jest ponad 2300 spółek, wśród nich Apple, Google czy General Motors.
  2. NASDAQ: 7 779 mld $. Również znajdująca się w Nowym Jorku giełda, notująca prawie 3 tysiące spółek.
  3. London Stock Exchange: 6 187 mld $. Największa giełda w Europie, równocześnie skupiająca 2 032 spółki z największej liczby państw, tj. z około siedemdziesięciu.
  4. Tokyo Stock Exchange: 4955 mld $. Największa azjatycka giełda, z 3 541 spółkami.
  5. Shanghai Stock Exchange: 4 098 mld $. Giełda ta zajmuje piąte miejsce na świecie, z 1 182 spółkami.
  6. Euronext: 3 459 mld $. Efekt współpracy giełd amsterdamskiej, brukselskiej, lizbońskiej i paryskiej. Jest to największa giełda Europy kontynentalnej. Obecnie to spółka należąca do grupy NYSE, z liczbą notowanych spółek około 1 tysiąca.
  7. Hong Kong Stock Exchange: 3 193 mld $. Notowanych na niej jest około 2 tysięcy spółek.
  8. Toronto Stock Exchange: 2 841 mld $. Liczba notowanych spółek: prawie 1,5 tysiąca, z czego wiele jest notowanych również na amerykańskich giełdach.
  9. Shenzhen Stock Exchange: 3 212 mld $. Tak jak w przypadku giełdy szanghajskiej, wiele z 1,8 tysiąca notowanych spółek to spółki rządowe.
  10. Frankfurt Stock Exchange: 1716 mld $. Liczba notowanych spółek: 592.

Dla porównania warto zaznaczyć, że kapitalizacja spółek krajowych notowanych na GPW w Warszawie w połowie 2017 r. wynosiła niecałe 640 mld złotych, czyli około 171 mld $. Jest to istotnie mniejsza skala w porównaniu z przedstawionymi powyżej giełdami, mimo że GPW jest największą giełdą w regionie Europy Centralno-Wschodniej.

   [ + ]

1.World Federation of ExchangesWorld Federation of Exchanges Annual Statistics Guide 2016, [w:] www.world-exchanges.org.