Dziedziczenie ustawowe – kto po kim dziedziczy?

13.02.2019 2 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Wedle kodeksu cywilnego powołanie do spadku wynika z ustawy albo testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy w testamencie albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Kodeks cywilny przewiduje możliwość dziedziczenia części spadku na podstawie testamentu, a części na podstawie ustawy.

Dziedziczenie ustawowe co do części spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy do tej części albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Dziedziczenie ustawowe następuje na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Można wyróżnić pięć grup spadkobierców ustawowych.

Pierwszą grupę spadkową tworzą małżonek i dzieci. Wedle art. 931 § 1 kodeksu cywilnego
w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych, przy czym część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Tytułem przykładu, jeśli spadkodawca pozostawił po sobie małżonka i dwoje dzieci, to dziedziczą oni po 1/3 całości spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych.

Do drugiej grupy spadkobierców ustawowych zaliczamy małżonka i rodziców spadkodawcy. Wedle art. 932 § 1 kodeksu cywilnego w braku zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków) spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice. W tej grupie spadkowej małżonkowi należy się 1/2 spadku, zaś rodzicom po 1/4 spadku. Na przykład, jeśli spadkodawca nie miał dzieci i pozostawił po sobie małżonka i dwoje rodziców, to małżonkowi należy się 1/2 całości spadku, zaś rodzicom po 1/4 całości spadku. W braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych. Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, to udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. W braku zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy.

Do trzeciej grupy spadkobierców ustawowych zaliczamy dziadków. Dziadkowie dziedziczą, jeśli dziedziczyć nie mogą zstępni, małżonek, rodzice, rodzeństwo i zstępni rodzeństwa. Dziedziczą oni w częściach równych. Na przykład, jeśli spadkodawca nie miał małżonka i krewnych, o których mowa w zdaniu poprzednim, a z najbliżej rodziny przy życiu pozostały dwie babcie (matka matki i matka ojca), jeden dziadek (ojciec matki) oraz stryj będący synem drugiego nieżyjąca dziadka (ojciec ojca), to dziedziczą oni po 1/4 całości spadku. Jeżeli któreś z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. W braku tych zstępnych, udział spadkowy, który by przypadał dziadkowi, przypada pozostałym dziadkom w częściach równych.

Kolejną grupę stanowią pasierbowie.  W świetle art. 934 (1) kodeksu cywilnego: „w braku małżonka spadkodawcy i krewnych, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada w częściach równych tym dzieciom małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku”. Dziedziczenie dotyczy tylko tych pasierbów, których żadne z rodziców nie dożyło otwarcia spadku. W przypadku braku spadkobierców z poprzednich grup spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawowemu. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu.

 

Anna Karolak

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018