Dwie strony patriotyzmu gospodarczego

24.08.2017 4 minuty na przeczytanie artykułu

Artykuł redakcyjny

Patriotyzm gospodarczy jest rozumiany jako odpowiedzialność ludzi, zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców, za dobrobyt gospodarczy i społeczny kraju, w którym mieszkają i pracują, przy czym mechanizm oddziaływania zachowań konsumentów, producentów i eksporterów na dobrobyt gospodarczy bywa złożony.

Na wstępie należy rozróżnić patriotyzm gospodarczy od protekcjonizmu. Ten pierwszy jest po prostu postawą konsumentów i producentów polegającą na preferowaniu rodzimych produktów. Postawa ta może dotyczyć promocji krajowych marek za granicą czy też etyki pracy. Ten drugi można określić jako politykę państwa, która za pomocą ograniczeń w wymianie handlowej (ceł i innych opłat eksportowych lub innych administracyjnych regulacji) ma ochronić rodzimą produkcję i handel.

Z raportu Open Research „Patriotyzm konsumencki Polaków 2017” wynika, że Polacy najchętniej po pieczywo, nabiał, warzywa czy wędlinę wybierają się nadal do małego, często rodzinnego sklepu z polskim kapitałem, zlokalizowanego nieopodal domu. Z powyższego badania wynika także, że już 7 na 10 badanych przyznaje, że polskość marki czy produktu zachęca ich do zakupu. Co ważniejsze widać trend wzrostowy, gdyż w 2016 roku znaczenie miało to dla 6 na 10 badanych1). Z kolei z badania przeprowadzonego w styczniu 2017 r. na zlecenie delikatesów internetowych polskikoszyk.pl, wynika, że konsumenci – jeśli jest oznaczony kraj wytworzenia produktu – wykazują się patriotyzmem zakupowym, a oznaczenie produktu biało-czerwonymi barwami zwiększa jego szanse sprzedaży w Polsce. Jak czytamy w raporcie pt. Patriotyzm zakupowy Polaków ze stycznia 2017 roku, w delikatesach internetowych polskikoszyk.pl z każdych 100 zł blisko 74 zł wydawane jest na polskie produkty. Dalej znajdują się produkty niemieckie i włoskie. Co ciekawe, udział produktów wytwarzanych w tych 3 krajach to prawie 83%, mimo iż w delikatesach polskikoszyk.pl dostępne są produkty z kilkudziesięciu krajów. Udział produktów polskich jest dominujący w niemal każdej kategorii, jednak co jest dużym zaskoczeniem – największy wartościowo udział wśród sprzedawanych w delikatesach produktów ma polska chemia. Analizując sprzedaż produktów niemieckich można zauważyć, że chemia plasuje się dopiero na czwartym miejscu, po kategorii „dla zwierząt”, napojach i kategorii „mama i dziecko”. Zdecydowanie niższej wśród produktów sprzedawanych w Polsce znajdują się kategorie „dla zwierząt” i „mama i dziecko”.. Zjawisko to można wyjaśnić w prosty sposób. Producenci polskiej chemii przez 25 lat dopracowali się wysokiej jakości, a ich oferta jest szeroka – produkty są znane i poszukiwane, choć nie zawsze klienci mają świadomość, że jest to marka polska. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku produktów – zwłaszcza premium – w kategorii „dla zwierząt” i „mama i dziecko”. Oferta polskich producentów nie jest jeszcze tak szeroka i dobra – stąd konsumenci wybierają produkty zagraniczne. Oprócz artykułów spożywczych, kraj pochodzenia ma największe znaczenie dla Polaków w przypadku produktów AGD/RTV (68 proc.), a dalej kosmetyków, odzieży i obuwia (61 proc.). Kraj pochodzenia ma za to najmniejsze znaczenie, jeśli chodzi o wybór usług telekomunikacyjnych i leków bez recepty (39 proc.). Informacja o pochodzeniu żywności ma jednak niewielkie bądź nie ma w ogóle znaczenia dla 31 proc. ankietowanych2).

Także wyniki badania TNS Polska pt. Moda na Polskość opublikowanego 2 czerwca 2016 roku jednoznacznie wskazują na fakt, że polscy konsumenci preferują rodzime produkty. Jak czytamy w w/w badaniu, fakt, że produkt został wyprodukowany w Polsce dla 89 proc. konsumentów jest zachętą do zakupu. Z badania wynika jednoznacznie, że polskie produkty spożywcze cieszą się bardzo dobrą opinią. Oceniane są jako zdrowsze, lepszej jakości, a jednocześnie tańsze. 87 proc. respondentów deklaruje, że mając do wyboru produkty w tej samej cenie wybiera produkt polski. Propolskie nastawienie zakupowe nie ogranicza się do żywności. Polskie firmy sprzedające odzież w oczach respondentów oferują lepszą jakość za niższą cenę. Opinie jednak nie są tak jednoznaczne, jak w przypadku produktów spożywczych. 3 na 4 osoby mając do wyboru produkt polski i zagraniczny w tej samej cenie wybierze produkt polski. Polscy konsumenci wolą rodzime kosmetyki. 7 na 10 pytanych przez TNS Polska mając do wyboru polski i zagraniczny kosmetyk w tej samej cenie wybiera produkt polski3).

Preferowanie rodzimych produktów może mieć przełożenie na rozwój polskich przedsiębiorstw, a w konsekwencji na zwiększenie zatrudnienia i wzrost inwestycji, a tym samym – wyższą dynamikę PKB. Jednak należy pamiętać, że rodzime przedsiębiorstwa nie zawsze są w stanie oferować dobra po najbardziej konkurencyjnej cenie. W konsekwencji na konsumpcję możemy przeznaczyć większą część dochodu, co prowadzi do niższych oszczędności, oddziałując w ten sposób w kierunku niższej konsumpcji i wzrostu gospodarczego w przyszłości. Może to również prowadzić do rozwoju branż, które nie są konkurencyjne pod względem jakości czy ceny. Środki zainwestowane w rozwój tych branż mogłyby być tymczasem przeznaczone na inwestycje w branże o wyższej konkurencyjności, zarówno w kraju, jak i za granicą, przyczyniając się w ten sposób do wyższego eksportu i powstania większej liczby miejsc pracy, a w konsekwencji – wyższej konsumpcji i wzrostu PKB.

O ile protekcjonizm gospodarczy może być polityką prowadzącą do stopniowego ograniczania wymiany handlowej między krajami, o tyle patriotyzm gospodarczy jest zjawiskiem pozytywnym i obecnym w wielu krajach. Należy pamiętać, że wymiana handlowa jest obustronnie korzystna tylko, jeśli kraje uczestniczące w wymianie eksportują wyroby, w których wytwarzaniu są cenowo konkurencyjne.

   [ + ]

1.„Patriotyzm konsumencki Polaków” Open Research, kwiecień 2017, http://openresearch.pl/patriotyzm-zakupowy-raport/
2.„Patriotyzm zakupowy Polaków” polskikoszyk.pl, styczeń 2017
3.Moda na polskość. Raport przygotowany na potrzeby projektu Konsument 2016 przez TNS Polska, czerwiec 2016, Polskie Towarzystwo Badaczy Rynku i Opinii, http://ptbrio.pl/k16/files/k16_moda_na_polskosc_tns_polska.pdf