Dozwolony użytek i jego granice

12.12.2018 1 minuta na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Choć wiele mówi się o prawach autora względem jego dzieła, istnieją sytuacje, w których zgodnie z prawem możemy wykorzystywać utwory chronione.

Klauzula dozwolonego użytku opera się na art. 73 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdemu zapewnia się wolność twórczości artystycznej, badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników, wolność nauczania, a także wolność korzystania z dóbr kultury.

Prawo cytatu

W ostatnim czasie wiele słyszy się o prawie cytatu, które w pewien sposób łagodzi zasady dotyczące praw autorskich. Oznacza to, że istnieją wyjątki, które pozwalają na legalne wykorzystanie takiego utworu – np. jeśli chcesz korzystać w sposób niekomercyjny z egzemplarza utworu albo przekazać posiadany przez siebie egzemplarz komuś ze swojej rodziny czy znajomych. Jest to wówczas dozwolony użytek osobisty. Wyjątkiem od tej zasady jest stworzenie budowli według cudzego utworu architektonicznego i architektoniczno-urbanistycznego oraz korzystanie z elektronicznych baz danych spełniających cechy utworu, chyba że dotyczy to własnego użytku naukowego niezwiązanego z celem zarobkowym. Drugim legalnym sposobem jest analiza naukowa, polemika czy też cele naukowe, dzięki którym możemy korzystać z cudzego utworu. Warto jednak zawsze podawać autora dzieła, aby nie narazić się na zarzut, iż naruszamy autorskie prawa osobiste.

Warto pamiętać również o tym, że tworząc własne amatorskie dzieła nie możemy korzystać z cudzych utworów. Przykładowo – jeśli do stworzonego przez siebie filmiku z podróży dodasz podkład muzyczny będący utworem chronionym prawem autorskim i udostępnisz go np. w bardzo popularnym miejscu jakim jest np. YouTube, żeby łatwiej wysłać link rodzinie czy znajomym, możesz zostać pociągnięty do odpowiedzialności.

Dozwolony użytek publiczny

W ustawie o prawie autorskim można znaleźć wiele przykładów ograniczenia prawa autorskiego. Są wśród nich m.in.:

  • korzystanie z utworów w celach naukowo-dydaktycznych – jest to wyjątek skierowany do instytucji naukowych a także oświatowych, które mogą wykorzystywać dzieła w celach związanych z prowadzeniem badań naukowych albo w trakcie zajęć edukacyjnych,
  • możliwość publicznego wykonywania utworów w trakcie uroczystości religijnych, państwowych albo szkolnych (czy akademickich) – ważnym elementem takich uroczystości powinno być to, że wstęp na nie jest bezpłatny a wykonawcy nie otrzymują wynagrodzenia za wykonanie danego dzieła przez zgromadzoną publicznością,
  • możliwość wykorzystywania utworu dla dobra osób niepełnosprawnych (ważne – musi to być użycie niekomercyjne),
  • wykorzystywanie utworów w trakcie postępowań administracyjnych albo sądowych, o ile tok postępowania tego wymaga.

 

Kamil Wiśniowski

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018