Doktoranci i szkoły doktorskie w świetle projektu ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce

16.05.2018 5 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Od 9 maja 2018 r. rozpoczęła się sejmowa droga projektu ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzedzonego prawie dwuletnim okresem konsultacji ze środowiskiem akademickim i zainteresowanymi stronami. Jedne z czołowych zmian zmodyfikowanego systemu szkolnictwa wyższego w Polsce, dotykają doktorantów i sposobu organizacji obecnych studiów doktoranckich. Niniejszy tekst bazuje na projekcie ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce w wersji z 26 marca 2018 r., który w wyniku prac w Sejmie może ulec modyfikacjom.

 

Najważniejszą zmianą w kontekście nadawania stopnia doktora jest wprowadzenie od roku akademickiego 2019/2020 zupełnie nowego modelu kształcenia przyszłych doktorów. Od tego momentu studia doktoranckie w obecnej formie zastąpione będą przez kształcenie w tzw. Szkole Doktorskiej. Jest to specjalna struktura organizacyjna uczelni, która będzie musiała obejmować minimum 2 dyscypliny naukowe,1) co jest poważną zmianą w stosunku do obecnych studiów doktoranckich, które z zasady realizowane są w kontekście jednej, konkretnej dyscypliny naukowej. Z tego wymogu zwolnione będą jedynie uczelnie teologiczne, artystyczne oraz kształcące w zakresie wychowania fizycznego.2) W każdym wypadku kształcenie doktorantów będzie możliwe wyłącznie w dyscyplinach, w których uczelnia akademicka, instytut PAN, instytut badawczy lub instytut międzynarodowy posiadać będzie kategorię naukową A+, A lub B+ wg. nowych kryteriów oceny.3)

Rekrutacja na tę formę kształcenia będzie odbywała się w drodze jawnego konkursu, którego zasady określi senat lub rada naukowa podmiotu prowadzącego szkołę doktorską. Ustawa precyzuje, że nie będą pobierane opłaty za kształcenie doktorantów,4) ale będzie można być doktorantem tylko jednej szkoły doktorskiej.5) Kształcenie w szkole doktorskiej będzie mogło trwać od 6 do 8 semestrów.

W ciągu 3 miesięcy od rozpoczęcia kształcenia doktorantowi zostanie wyznaczony promotor lub promotorzy, a samo kształcenie opierać się będzie na podstawie programu kształcenia ustalonego przez senat lub radę naukową oraz indywidualnego planu badawczego doktoranta. Program kształcenia będzie wymagał opinii samorządu doktorantów podmiotu prowadzącego szkołę doktorską. Program może zawierać konieczność odbywania praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć (lub uczestniczenia w prowadzeniu zajęć) w wymiarze nie przekraczającym 90 godzin dydaktycznych rocznie.

Wspomniany indywidualny plan badawczy, w tym harmonogram przygotowania rozprawy doktorskiej, po uzgodnieniu z promotorem lub promotorami będzie musiał zostać przedstawiony podmiotowi prowadzącemu szkołę doktorską w ciągu 6 miesięcy od dnia rozpoczęcia kształcenia. Plan będzie podlegał tzw. ocenie śródokresowej (wynik może być jedynie pozytywny lub negatywny) w połowie okresu kształcenia wynikającego z programu kształcenia. Ocena będzie przeprowadzana przez trzyosobową komisję, w tym przynajmniej jedną osobę ze stopniem dr. hab. lub tytułem profesora w dyscyplinie, w której przygotowywana jest rozprawa doktorska zatrudnioną poza podmiotem prowadzącym szkołę doktorską.6)

Indywidualny plan badawczy doktoranta będzie musiał określać również przewidywany termin złożenia rozprawy doktorskiej. Termin ten będzie mógł być przedłużony, ale nie dłużej niż o 2 lata. Doktorant będzie miał też prawo do zawieszenia kształcenia na okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu rodzicielskiego określonych na mocy Kodeksu pracy podobnie jak to ma miejsce obecnie.7)

Nadanie stopnia doktora nie będzie już następowało w wyniku przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim prowadzonym przez rade jednostki prowadzącej studia doktoranckie. Podmiotem doktoryzującym będzie cała uczelnia, a organem wydającym decyzję o przyznaniu (bądź nie) stopnia doktora będzie senat uczelni (lub inny organ uczelni wynikający ze statutu co można wywnioskować z analizy art. 28 projektu ustawy mimo literówki w ust. 4 tego artykułu)  lub rada naukowa, i będzie tego dokonywać w drodze decyzji administracyjnej, od której będzie przysługiwać odwołanie.8)

Poważną innowacją jest jednak przyznanie wszystkim doktorantom stypendium doktoranckiego. Będzie ono mogło być otrzymywane przez nie dłużej niż 4 lata, do tego okresu nie będzie się liczył okres zawieszenia kształcenia. Stypendium będzie musiało wynosić minimum 37% wysokości uposażenia profesora (na mocy obecnych przepisów przekłada się to na 1994,30 zł), a po miesiącu w którym przeprowadzono ocenę śródokresową minimum 57% wynagrodzenia profesora (wg. obecnych przepisów 3072,30 zł). W czasie gdy doktorant lub doktorantka zawiesi kształcenia mają być stosowane odpowiednie przepisy dotycząca ustalania zasiłku macierzyńskiego, którego podstawę ma stanowić miesięczna wysokość stypendium doktoranckiego. Doktoranci posiadający orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednik tego dokumentu otrzymają stypendium doktoranckie powiększoną o 30% kwoty wypłacanej przed oceną śródokresową (wg. obecnych przepisów 598,29 zł). Osoba otrzymująca stypendium doktoranckie, nie będzie mogła być jednak zatrudniona w podmiocie prowadzącym szkołę doktorską jako nauczyciel akademicki lub pracownik naukowy, chyba że będzie to dotyczyć realizacji projektu badawczego z zewnętrznej instytucji naukowej.9)

Doktoranci nie będą mogli już jednak korzystać ze świadczeń pomocy materialnej wypłacanych z Funduszu Pomocy Materialnej. Zniesione zostanie zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej oraz stypendium dla najlepszych doktorantów. Doktoranci będą mogli jednak nadal ubiegać się o zakwaterowanie siebie lub małżonka lub dziecka w domu studenckim uczelni.10) Doktoranci, którzy nie ukończyli 35 roku życia będą mogli ubiegać się również o kredyt studencki, który będą mogli otrzymać jeden raz na okres odpowiadający okresowi kształcenia w szkole doktorskiej, ale nie dłużej niż na 4 lata.11)

Stopień doktora będzie można osiągnąć również w trybie eksternistycznym czyli obecnie potocznie zwanym „z wolnej stopy”. Możliwa będzie również realizacja doktoratu w ramach projektu podobnego do „Doktoratu wdrożeniowego”.

Doktoranci w podmiocie tworzącym szkołę doktorską będą mogli powołać samorząd doktorantów. Będą mogli również zrzeszać się w organizacjach doktorantów.12) Podobnie jak to ma miejsce obecnie doktoranci wraz ze studentami będą tworzyć minimum 20% ciał kolegialnych uczelni, a w ramach tej grupy – proporcjonalnie do swojej liczebności  w danej uczelni.13)

Doktoranci są grupą bardzo mocną dotkniętą nadchodzącymi zmianami w przepisach dotyczących szkolnictwa wyższego. Zupełna zmiana dotychczasowej formy kształcenia, otwarcie na kształcenie interdyscyplinarne (wymuszone choćby konstrukcją szkoły doktorskiej) otwiera szereg możliwości dla osób zainteresowanych rozwojem naukowym.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.Art. 198 ust. 2 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
2.Art. 198 ust. 4 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
3.Art. 198 ust. 3 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
4.Art. 198 ust. 8 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
5.Art. 200 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
6.Art. 202 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
7.Art. 204 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
8.Art. 178 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
9.Art. 209 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
10.Art. 211 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
11.Art. 210 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
12.Art. 215-216 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.
13.Art. 25 oraz art. 29 Ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce wg. projektu z dnia 26.03.2018 r.