Na czym polega umowa dożywocia?

07.01.2019 1 minuta na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Umowa o dożywocie jest umową uregulowaną w kodeksie cywilnym. Na jej podstawie właściciel (dożywotnik) nieruchomości przenosi własność nieruchomości na nabywcę, który to zapewnia dożywotnie utrzymanie zbywcy (właścicielowi/dożywotnikowi) lub osobie bliskiej zbywcy. Umowa o dożywocie zbliżona jest do umowy sprzedaży ze względu na wspomniane powyżej przeniesienie własności.

W braku odmiennej umowy nabywca powinien przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Umowa o dożywocie ze względu na jej przedmiot – nieruchomość – wymaga zachowania formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Przyjmuje się, że dożywotnik może przenieść również udział we współwłasności nieruchomości. Przedmiotem obciążenia dożywociem może być idealna część nieruchomości odpowiadająca temu udziałowi. Dożywotnikiem może być tylko osoba fizyczna. Uprawnienia dożywotnika są niezbywalne, a ponadto przede wszystkim przysługuje mu roszczenie o utrzymanie do końca życia. Uprawnienia dożywotnika są uprawnieniami ściśle osobistymi i wygasają wraz z jego śmiercią. Strony mogą określić inaczej zakres świadczeń, które powinien na rzecz dożywotnika spełniać nabywca nieruchomości od tych wskazanych powyżej w kodeksie cywilnym, niemniej muszą one oddawać istotę umowy o dożywocie. Nabywcą nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie może być osoba fizyczna, osoba prawna oraz tzw. ułomna osoba prawna i może co do zasady swobodnie nią rozporządzać. W wypadku zbycia nieruchomości obciążonej dożywociem nabywca wstępuje z mocy samego prawa w miejsce uprzedniego właściciela – kontrahenta dożywotnika. Kolejny nabywca nabywa nieruchomość obciążoną prawem dożywocia i musi zapewnić dożywotnikowi utrzymanie na takich samych zasadach, jak ustalono w umowie o dożywocie.

Kodeks cywilny przewiduje możliwość zamiany uprawnień objętych treścią dożywocia (wszystkich lub niektórych) na dożywotnią rentę. Zgodnie z kodeksem cywilnym „jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień”. Podstawową przyczyną zamiany uprawnień z dożywocia na rentę jest poważne pogorszenie się stosunków między stronami. Ponadto, istnieje możliwość rozwiązania umowy o dożywocie przez sąd w wyjątkowych przypadkach. Skutkuje to przeniesieniem własności nieruchomości z powrotem na dożywotnika oraz powoduje wygaśnięcie prawa dożywocia. Rozwiązanie umowy o dożywocie przez sąd jest ostatecznością i następuje w szczególności w przypadku krzywdzenia dożywotnika przez nabywcę nieruchomości.

Anna Karolak

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018