Członek samorządu studenckiego a funkcja publiczna

28.04.2017 6 minuty na przeczytanie artykułu
Członek samorządu studenckiego

pixabay.com

W obliczu tak dużej reformy szkolnictwa wyższego, z jaką mamy do czynienia obecnie, padają rzecz jasna liczne pytania dotyczące przyszłego kształtu instytucji samorządu studenckiego. Czy członek samorządu studenckiego powinien być pracownikiem uczelni, przedstawicielem swoistego „związku zawodowego studentów”, przedstawicielem nietypowej organizacji pozarządowej czy może pełnić zupełnie inną, nieokreśloną jeszcze precyzyjnie funkcję?

Te i inne wątpliwości pozostają na razie bez odpowiedzi, rodząc szereg niejasności, również w kontekście ewentualnej odpowiedzialności za bezpieczeństwo studentów czy wydatkowanie środków publicznych przeznaczanych przez uczelnię na funkcjonowanie samorządu studenckiego. Dzisiaj spróbujemy znaleźć odpowiedź na pytanie, czy członek samorządu studenckiego a dokładniej jego organu np. przewodniczący komisji promocji jest w rozumieniu ustawy kodeks karny oraz ustawy o dostępie do informacji publicznej funkcjonariuszem publicznym lub osobą pełniącą funkcje publiczne.

Stan prawny

Zagadnienie definicji funkcjonariusz publicznego oraz osoby pełniącej funkcję publiczną normowane jest obecnie przez dwa podstawowe akty prawne, tj. ustawę z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks Karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 dalej „Kodeks” oraz ustawę z dnia 6 września 2001 roku – ustawa o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. 2001 nr 112 poz. 1198.) dalej „Ustawa”.

Funkcjonariusz Publiczny

 Pojęcie funkcjonariusza publicznego zostało zdefiniowane w art. 115 § 13 Kodeksu zgodnie z tą definicją, funkcjonariuszem publicznym jest:

  1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,
  2. poseł, senator, radny;  2a. poseł do Parlamentu Europejskiego,
  3. sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy,
  4. osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych,
  5. osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe,
  6. osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej,
  7. funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej,
  8. osoba pełniąca czynną służbę wojskową,
  9. pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe.

Wobec powyższego brzmienia przepisu należy uznać, że katalog osób, które można zakwalifikować jako funkcjonariuszy publicznych, ma charakter zamknięty. Z przedstawionej definicji wynika wprost, że żaden organ samorządu studenckiego ani jego członek nie jest funkcjonariuszem publicznym. Jest to o tyle istotne, że nierzadko pojawiają się wątpliwości co do możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności karnej członków organu samorządu studenckiego, uznając ich, z racji specyfiki działalności, za podmiot który naturalnie kojarzy się z funkcją publiczną. Możemy się posłużyć, chociażby art. 231 §1 Kodeksu, który stanowi, że karalne jest zachowanie funkcjonariusza publicznego, który przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację, w której chociażby przewodniczący danego samorządu studenckiego w niewłaściwy sposób wydatkuje środki przekazane przez uczelnię lub nie dopełnia szeregu zobowiązań, które mają wyraźnie negatywny wpływ na sytuację studentów. Pomimo tego, wskazane przestępstwo ma charakter indywidualny właściwy, a jego sprawcą może być tylko osoba będąca funkcjonariuszem publicznym, a w związku z tym organowi samorządu studenckiego nie można przypisać odpowiedzialności za ewentualne popełnienie wskazanego przestępstwa.

Osoba Pełniąca Funkcję Publiczną

Na początku należy zaznaczyć wyraźną niejednoznaczność pojęcia osoby pełniącej funkcję publiczną wynikającą z nieprecyzyjnych postanowień właściwych aktów normatywnych. Ten stan rzeczy rodzi szereg wątpliwości co do pełnienia tego typu funkcji, m.in. przez członków organów samorządu studenckiego.

Zgodnie z art. 115 § 19 Kodeksu Osobą pełniącą funkcję publiczną jest funkcjonariusz publiczny, członek organu samorządowego, osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są kreślone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.

Na podstawie powyższej definicji należy uznać, że osobą pełniącą funkcję publiczną jest, m.in. członek organu samorządowego funkcjonującego na podstawie aktu normatywnego rangi ustawowej. Art. 202 ust. 3 Ustawy – prawo o szkolnictwie wyższym stwierdza z kolei, że Samorząd studencki działa na podstawie ustawy i uchwalonego przez uczelniany organ uchwałodawczy samorządu regulaminu, określającego zasady organizacji i tryb działania samorządu, w tym rodzaje organów kolegialnych i jednoosobowych, sposób ich wyłaniania oraz kompetencje. Samorząd studencki działa zgodnie ze statutem uczelni. W związku z powyższym w pewnym stopniu zasadnym wydaje się stanowisko przemawiające za uznaniem członków odpowiednich organów samorządu studenckiego za osoby pełniące funkcję publiczną. Mimo braku odrębnej ustawy regulującej całościowo instytucję samorządu studenckiego, na podstawie specyfiki funkcjonowania organów samorządu studenckiego, ich kompetencje oraz ustawowe umocowanie, racjonalne wydaję się uznanie członków właściwych organów samorządu studenckiego za pełniących funkcję publiczną.

Ponadto w myśl art. 202 ust. 6 Ustawy – prawo o szkolnictwie wyższym Organy samorządu studenckiego decydują w sprawach rozdziału środków finansowych przeznaczonych przez organy uczelni na cele studenckie. Organy samorządu studenckiego przedstawiają organom uczelni sprawozdanie z rozdziału środków finansowych i rozliczenie tych środków nie rzadziej niż raz w roku akademickim. Należy zaznaczyć, że osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi również uznawana jest za osobę pełniącą funkcję publiczną. Mimo że członkowie organów samorządu studenckiego nie są pracownikami uczelni, a ich działalność opiera się na zasadach dobrowolności i wolontariatu, to właściwe organy wskazane w regulaminie określającym zasady organizacji i tryb działania samorządu, pełnią szereg obowiązków zbliżających ich pozycję do osób bezspornie wyczerpujących przesłanki art. 115 § 19 Kodeksu.  Zgodnie z treścią ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym nie są oni dysponentami tychże środków, niemniej jednak daleko idące kompetencje w zakresie ich podziału mogą uzasadniać uznanie tych podmiotów za osoby pełniące funkcję publiczną.

Ponadto Zgodnie z art. 5 ust. 2 Ustawy Prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa. W stosunku do powyższego artykułu Wojewódzki Sad Administracyjny w orzeczeniu z dnia 18 września 2014 roku (II SA/Wa 523/14) wskazał, że „Zważając na szerokie rozumienie terminu „osoba pełniąca funkcję publiczną”, jakie należy przyjąć przy wykładni art. 5 ust. 2 ustawy, a także na dodatkowe wyszczególnienie w tym przepisie kategorii „osób mających związek z pełnieniem funkcji publicznej”, na gruncie tej ustawy osobą pełniącą funkcję publiczną lub mającą związek z pełnieniem takiej funkcji będzie zatem każdy, kto pełni funkcję w organach władzy publicznej lub też w strukturach jakichkolwiek osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, jeśli funkcja ta ma związek z dysponowaniem majątkiem państwowym lub samorządowym albo zarządzaniem sprawami związanymi z wykonywaniem swych zadań przez władze publiczne, a także inne podmioty, które tę władzę realizują lub gospodarują mieniem komunalnym albo majątkiem Skarbu Państwa. Zatem o tym, czy dana osoba jest funkcjonariuszem publicznym, decyduje kryterium oparte o charakter obowiązków oraz zakres odpowiedzialności danej osoby, co oznacza, że funkcjonariuszem publicznym jest osoba zajmująca stanowisko w sektorze służby publicznej, które łączy się z odpowiedzialnością za działania w interesie ogólnym. Oznacza to, że osoby zajmujące takie stanowisko piastują wycinek suwerennej władzy publicznej. Są więc w zakresie wykonywanych zadań depozytariuszami władzy publicznej odpowiedzialnymi za ochronę interesów ogólnych Państwa, bądź też innych władz publicznych”. Powyższe orzeczenie tylko wzmacnia wcześniejsze ustalenie wskazujące, że członkowie właściwych organów samorządu studenckiego mogą być uznani za osoby pełniące funkcję publiczną.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017