Kiedy, czemu i jak kłamiemy? Osobowość a skłonność do kłamstw

24.05.2018 2 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Instytut Psychologii PAN, Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nęckiego, Instytut Maxa Plancka i Instytut Psychologii UJ wspólnie podjęły się zbadania jaki typ osobowości wykazuje największą skłonność do kłamstw. Zespoły dr Justyny Sarzyńskiej (IP PAN) oraz dr M. Falkiewicza (Instytut Biologii Doświadczalnej), we współpracy ze Edwardem Nęcką (IP UJ) oraz innymi badaczami, przeprowadziły eksperyment, w którym udział wzięło ponad 150 osób.

Projekt finansowany był ze środków Narodowego Centrum Nauki, a jego wyniki ukazały się w piśmie Plos one.  Badani musieli odpowiadać na pytania, każdorazowo wybierając strategię szczerości lub kłamstwa. Pracę ich mózgu podczas podejmowania decyzji mierzono przy pomocy rezonansu magnetycznego. Nie znali oni również prawdziwego celu badania, w związku z czym przykładowym zadaniem było przekonanie do siebie jak największej liczby partnerów w serii symulowanych tzw. „szybkich randek”. Wiedzieli oni również jakich odpowiedzi oczekiwać mogą ich rozmówcy. Badania wykazały, że najczęściej oszustwo w swoich działaniach wykazywały osoby ekstrawertyczne o stosunkowo wysokim ilorazie inteligencji. E. Nęcka, komentując uzyskane wyniki dostrzega, iż sam ekstrawertyzm nie był kluczowy, istotną rolę odgrywało wspomniane połączenie typu osobowości z wysokim IQ. Ten zestaw cech powoduje, że kluczowa staje się realizacja zadania, nastawienie na osiągnięcie celu. Badacze wskazują również, że na wybór strategii mogły mieć wpływ wcześniejsze doświadczenia osób badanych. Osoby mniej inteligentne w przeszłości mogły nie odnosić znaczących korzyści na kłamstwie, przez co nie widziały powodu, dla którego stosowanie tej strategii mogłoby być dla nich korzystne. Natomiast introwertycy wykazują mniejsze zainteresowanie życiem społecznym.

Doktor Justyna Sarzyńska w wywiadzie udzielonym RMF FM stwierdza, że na poziomie aktywności mózgu różnice między posługiwaniem się szczerością i kłamstwem są niewielkie. Wskazuje również, że im częściej kłamiemy – tym mniej jest to widoczne w aktywności naszego mózgu. Z kolei w komentarzu dla pisma FOCUS zauważa, że kłamiemy bardzo często, zwykle niewinnie i czasem nawet tego nie dostrzegając. Drobne kłamstwa jednak mogą prowadzić do większej łatwości w kłamaniu na tematy ważniejsze.

Wielu badaczy usiłuje zgłębić fenomen kłamstw w życiu społecznym. Choć potocznie ich rolę ocenia się zwykle negatywnie, badacze dostrzegają, że pełnią one istotną rolę w nawiązywaniu dobrych stosunków społecznych, a bez nich w zasadzie trudno jest utrzymywać jakiekolwiek relacje.  M. Falkiewicz zauważa, że kłamstwa kobiet częściej wydają się być mniej widoczne, co uzasadnia się większymi zdolnościami komunikacyjnymi i społecznymi, co umożliwia szybsze generowanie odpowiedzi. Jednocześnie są osoby, które nie potrafią kłamać, przez co często ich relacje społeczne cierpią. Badacz wymienia tu między innymi osoby cierpiące na Zespół Aspergera, czy chorobę Parkinsona.

Różne badania potwierdzają, że wszyscy kłamiemy, bądź też podstępem ukrywamy nasze myśli. Nawet teoretycznie, gdy uczymy dzieci, że nie powinny oszukiwać, to kulturowe uwarunkowania same w sobie nakazują podstępne przemilczenia, bądź też działania sprzeczne z prawdą. Łatwość, z jaką przychodzi nam kłamanie, zwiększają również nowoczesne narzędzia służące komunikacji. Internet daje ludziom złudne poczucie, nie tylko anonimowości, ale i swoistej bezkarności, zmniejsza również szanse przyłapania na kłamstwie, które jest większe w kontakcie realnym, choćby biorąc pod uwagę mimikę, czy mowę ciała. Z oszustwami wiąże się również oszukiwanie samego siebie, które też może być uznawane za element przystosowawczy w stosunku do otaczającej rzeczywistości, ułatwiający życie w społeczeństwie.

Źródła:

http://www.rmf24.pl/tylko-w-rmf24/danie-do-myslenia/news-justyna-sarzynska-klamiac-uzywamy-wiecej-abstrakcyjnych-okre,nId,2146298

http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C29263%2Cinteligentni-ekstrawertycy-najbardziej-skorzy-do-klamstw.html

https://www.focus.pl/artykul/klamstwo-nasze-powszednie

https://www.nauka.gov.pl/polska-nauka/psycholog-klamstwo-niezbedne-do-utrzymywania-dobrych-relacji-spolecznych,archiwum,1.html

https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/nauka/273908,1,paradoks-klamstwa.read

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019