Sposoby obrony przez kradzieżą tożsamości

15.03.2019 4 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Nie tak dawno temu, raptem kilkanaście lat wstecz, nawet do głowy by nam nie przyszło, z jakimi zagrożeniami będziemy musieli się spierać w codziennym życiu. Bardzo wiele z nich wynika ze zmian, jakie zaszły w komunikacji międzyludzkiej, a także z olbrzymiego zawężenia zakresu prywatności większości z nas.

Zakładanie fałszywych kont bankowych, wyłudzanie pożyczek i kredytów, kradzież przedmiotów zakupionych z odroczonym terminem płatności, zawieranie umów najmu w celu kradzieży wyposażenia, i to wszystko na cudze nazwisko, to już niestety codzienność. Dlatego też spróbujemy również zakreślić najważniejsze zasady, których należy przestrzegać, aby uchronić się przed działaniem oszustów.

Przestępstwo kradzieży tożsamości

Art. 190a kodeksu karnego obok przestępstwa stalkingu kryminalizuje także zachowania polegające na kradzieży tożsamości. § 2 tegoż artykułu wskazuje, że tej samej karze co przestępstwo stalkingu (kara pozbawienia wolności do lat 3), podlega ten, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.  Samo wykorzystywanie cudzej tożsamości jest już wystarczająco niebezpieczne, aby w pełni zrozumieć, dlaczego ustawodawca zdecydował spenalizować ten czyn. Co więcej, przywłaszczenie czyjejś tożsamości przez przestępcę jest bardzo często wykorzystywane w momencie dokonywania innych czynów karalnych, np. zniesławienia i oszustwa. Wystarczy przytoczyć tylko kilka przykładów możliwego wykorzystania skradzionego wizerunku, tożsamości lub innych danych osobowych, żeby ocenić z jaką skalą potencjalnych nadużyć i komplikacji możemy mieć do czynienia. Przykładowo przestępca, wykorzystując skradzione informacje może, m.in.:

  • założyć rachunek bankowy na nazwisko ofiary i skutecznie zaciągać zobowiązania kredytowe
    i pożyczkowe, czy też dokonywać nieautoryzowanych zakupów w sieciach sklepów internetowych na rachunek osób, pod które się podszywa. Banki posiadają odpowiednie procedury weryfikujące klientów i wyłapujące potencjalnych oszustów, niemniej znane są przypadki, kiedy mimo to, przestępcy udaje się wyprowadzić olbrzymie sumy z kont kompletnie nieświadomych klientów;
  • założyć fałszywe konto e-mail lub profil na portalu społecznościowym i za ich pośrednictwem wysyłać wiadomości mające celo szkodzić dobremu imieniu osoby, której nazwisko i dane wykorzystał do rejestracji konta. W taki sposób może przykładowo rozsyłać treści pornograficzne, czy też propagujące faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawet nawołujące do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych etc. Każdy z tych przypadków stanowiłby pojedyncze przestępstwo, a ciężar udowodnienia, że wskazanie treści zostały rozesłane bez świadomości pokrzywdzonego nie zawsze jest takie oczywiste[1].

 

Najlepszym przykładem konsekwencji kradzieży tożsamości niech będzie informacja Komendy Wojewódzkiej Policji w Opolu z w 2017 roku o działalności dwóch mężczyzn, — którzy oferując dobrze płatną pracę pozyskiwali od przyszłych „pracowników” dane osobowe, numery oraz dane dostępowe do ich kont bankowych, a następnie drogą elektroniczną zaciągnęli na nich pożyczki w łącznej kwocie blisko 35 tysięcy złotych.  Przestępcy działali przede wszystkim w mniejszych miejscowościach, gdzie łatwiej im było nakłonić ofiary do przekazania szeregu informacji, takich jak numery kont bankowych i dane dostępowe do nich.  Później posługiwali się tak zdobytymi informacjami i podszywając się pod swoje ofiary, zaciągali liczne pożyczki, wprowadzając skutecznie w błąd szereg instytucji finansowych[2].

 

Sposoby obrony przed kradzieżą tożsamości

 

Kradzież tożsamości to obecnie jedno z tych zagrożeń, które praktycznie dotyczy każdego, a większość
z nas nawet nie zdaje sobie sprawy jak łatwo paść ofiarą tego typu działania.  Z tego względu istnieje konieczność stałego pogłębiania świadomości obywateli co do sposobów ochrony przed kradzieżą tożsamości. Policja przypomina, że:

  • najważniejszy jest zdrowy rozsądek i trzeźwa analiza wszelkich okoliczności budzących uzasadnione wątpliwości co do ich rzetelności. Jakiekolwiek oferty pracy obiecujące bardzo wysokie zarobki w zamian za dokonywanie specyficznych czynności, wymagających minimalnego nakładu pracy, jak chociażby wykonywanie przelewów w zamian za prowizje lub pod warunkiem wysłania skanu dowodu osobistego oraz przelanie kwoty 1 grosza na podane w mailu konto bankowe, to najprawdopodobniej oszustwo. I to nie byle jakie oszustwo, bo dotyczące procederu „prania pieniędzy, w którym to ofiara staje się współsprawcą i może z tego tytułu ponieść odpowiedzialność karną;
  • należy zachować wzmożoną czujność w przypadkach wszelkich procesów rekrutacyjnych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy potencjalny pracodawca wymaga przedstawienia tak wrażliwych danych, jak numery kart kredytowych czy płatniczych. W swoim CV nie wolno także umieszczać danych, które nie muszą się tam znaleźć (np. danych swoich kart kredytowych lub płatniczych), ani wysyłać swoich życiorysów do nieznanych firm. Za każdym razem bardzo wnikliwie należy weryfikować dane zatrudniającego podmiotu: właściwość adresu e-mail (nie należy odpowiadać na nieznanie wiadomości ani otwierać podejrzanych odnośników do innych witryn internetowych), stronę internetową oferenta; adres siedziby, numery NIP, REGON, KRS etc. Rzetelny pracodawca nie robi żadnych utrudnień w dostępie do takich informacji, zwłaszcza że jest to standard przy właściwie przeprowadzonym procesie rekrutacyjnym. Nie należy również zapominać, że w trakcie rekrutacji przyszły pracodawca ma prawo żądać tylko określonej kategorii danych. Nie może wymagać m.in. podania numeru PESEL, co jest najczęstszym złamaniem przepisów kodeksu pracy [3]. W takim przypadku powinniśmy zachować dodatkową czujność[4].

 

Inne sposoby ochrony przed kradzieżą tożsamości

 

W Polsce istnieje już całkiem sporo instrumentów służących do ochrony przed potencjalną kradzieżą tożsamości lub wyłudzeniami danych. Jednym z nich jest, m.in. System Dokumenty Zastrzeżone Związku Banków Polskich. Stanowi on ogólnopolską bazę skradzionych i zgubionych dokumentów, która chroni przed wyłudzeniami z użyciem cudzej tożsamości i pozwala na szybkie wyeliminowanie ryzyka bezprawnego wykorzystania skradzionych danych osobowych i tożsamości. Co niezwykle istotne, w Systemie uczestniczą wszystkie banki w Polsce, a także inne podmioty będące członkami rynku finansowego.  Tak szerokie jego zastosowanie pozwala na praktycznie natychmiastowe pojawienie się informacji o próbie wykorzystania zastrzeżonego dokumentu, we wszystkich placówkach bankowych i u innych podmiotów uczestniczących w Systemie. Tym samym każdy, kto przykłada do swojego bezpieczeństwa odpowiednio dużą wagę, powinien zawsze w przypadku zgubienia lub kradzieży jakiegokolwiek dokumentu zawierającego dane szczególnie chronione, na pierwszym miejscu zastrzec taki dokument w Systemie Dokumenty Zastrzeżone w swoim bank lub w dowolnym banku przyjmującym zastrzeżenia także od osób niebędących jego klientami. Zgłoszenie w jednym banku sprawi, że wszyscy pozostali uczestnicy Systemu zostaną automatycznie powiadomieni o próbie skorzystania z zastrzeżonego dokumentu[5].

 

[1] Zakres skuteczności regulacji art. 190a § 2 KK dla zwalczania działań sprawczych związanych z tzw. kradzieżą tożsamości w sieci Internet, PME 2018, Nr 1 dr Piotr Siemkowicz.

[2] http://www.policja.pl/pol/aktualnosci/137551,Oszusci-w-rekach-policjantow.html

[3] http://www.policja.pl/pol/aktualnosci/137551,Oszusci-w-rekach-policjantow.html

[4] http://www.policja.pl/pol/aktualnosci/137551,Oszusci-w-rekach-policjantow.html

[5] http://dokumentyzastrzezone.pl/system-dz/

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018