Biojurysprudencja jako nurt badawczy w prawoznawstwie

26.02.2019 2 minuty na przeczytanie artykułu

Choć nazwa „biojurysprudencja” (pochodząca od słów: greckiego bios – życie i łacińskiego iurisprudentia – wiedza prawnicza) po raz pierwszy zaistniała w literaturze naukowej w latach 90-tych XX w., tak naprawdę dopiero późniejsze lata przyniosły jej względne utrwalenie się. Ten stosunkowo nowy – można by powiedzieć nawet nowoczesny – nurt prawoznawstwa za swój przedmiot czyni w szczególności prawną ochronę życia oraz podnoszenie za pomocą różnych sposobów jego jakości, traktując przy tym owe życie (zwłaszcza człowieka) jako prewartość, prenormę.

 

Takie właśnie pojmowanie życia jako nadrzędną a zarazem pierwotną wartość oraz normę najwcześniejszą i naczelną przy tym wobec innych norm, statuuje nam biojurysprudencja. Życie jest zatem centralnym pojęciem tego nurtu w prawoznawstwie. Autorem koncepcji biojurysprudencji jest prof. prawa Roman A. Tokarczyk z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. W książce tegoż autora pt. „Prawa narodzin, życia i śmierci. Podstawy biojurysprudencji” rozdział I poświęcony jest omówieniu jej przedmiotu. Kolejne zaś rozdziały dotyczą bardzo szczegółowych kwestii odnoszących się do sformułowanej w niej trójfazowej trajektorii życia człowieka, obejmującej: biojusgenezę (uwypuklającą prawne aspekty związane z narodzinami człowieka), biojusterapię (dotyczącą prawnych odniesień do przebiegu życia człowieka) oraz biojustanatologię (zawierającą problematykę normatywnych rozmaitych aspektów śmierci człowieka). Z koncepcji biojurysprudencji wywodzi się idea bioprawa. Bioprawo cechuje wyraźne eksponowanie w nim wartości życia. Przyjmuje się, że biojurysprudencja zrodziła się z potrzeby wskazania dominującej idei jurysprudencji, która byłaby adekwatna do współczesnych czasów silnego oddziaływania na nią osiągnięć biotechnologii i biomedycyny.

Do przedmiotu dociekań naukowych w zakresie tego nurtu w prawoznawstwie należą m. in. frapujące zagadnienia dotyczące przykładowo: narodzin człowieka (w tym problematyki dziecka poczętego a jeszcze nienarodzonego – nasciturus i zasady uznającej je za już urodzonego ilekroć chodzi o jego korzyści – nasciturus pro iam nato habetur quotiens de commodis euis agitur); transplantacji, medycznie wspomaganej prokreacji, eutanazji (w tym jej typów: czynnej, biernej, dobrowolnej, adobrowolnej i przymusowej), eugeniki (w tym tzw. udoskonalania genetycznego), sterylizacji, samobójstw, śmierci itd.  Zwłaszcza to ostatnie z zagadnień wzbudza duże zainteresowanie, przede wszystkim z uwagi na przyjmowanie określonego prawnego kryterium śmierci.

Jedną z istotnych tez biojurysprudencji jest zgodny z koncepcjami prawno-naturalnymi pogląd, iż powinniśmy mieć do czynienia ze zgodnością prawa i moralności, aby zaistniał warunek uznania wiążącej mocy normy prawnej. Ważne znaczenie dla myśli jurysprudencyjnej ma także komparatystyka prawnicza (inaczej prawo porównawcze), która umożliwia dokonywanie porównań regulacji prawnych dotyczących życia człowieka funkcjonujących w różnych systemach prawnych na świecie. W literaturze podkreśla się, iż biojurysprudencja ma za przedmiot tak doniosłe problemy społeczne, że to przesądziło o uczynieniu ich przedmiotem zainteresowania w odrębnym i zarazem nowym nurcie jurysprudencji.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019