Bank, bank spółdzielczy, parabank – podejmuj decyzje z głową i odpowiedzialnie

29.05.2017 4 minuty na przeczytanie artykułu
Projekt edukacji ekonomicznej

Artykuł redakcyjny

pixabay.com

Czym jest bank? Jakie istotne funkcje pełni? Dlaczego warto korzystać z jego usług? Odpowiedzi na te pytania wydają się dość proste; z pozoru nie wymagają nawet specjalistycznej wiedzy ekonomicznej.

 

Mamy zatem do czynienia z pewnym paradoksem – obecnie jednym z wyzwań stojących przed bankami jest skuteczne edukowanie społeczeństwa w zakresie m.in. znajomości usług i produktów bankowych oraz umiejętności dobierania ich z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb. Oczywiście w dużej mierze dotyczy to wszystkich grup klientów, bez względu na wiek, miejsce zamieszkania czy wykonywany zawód, jednak wyzwanie to z pewnością nabiera szczególnego znaczenia w kontekście ludzi młodych, którzy stanowią najbardziej perspektywiczną grupę klientów banków. Są oni bowiem dopiero na początku życiowej i zawodowej drogi, co będzie sprzyjało podnoszeniu w perspektywie kolejnych lat ich statusu majątkowego, a w efekcie stabilizacji oraz chęci i możliwości zaspokajania coraz większych potrzeb.

Banki mogą okazać się pomocne przy realizacji celów związanych z pogłębianiem wiedzy ekonomicznej Polaków, przede wszystkim w zakresie dostępnych usług finansowych. Z drugiej zaś strony przyczyniają się do poprawy statusu majątkowego i umożliwiają wielu młodym osobom realizację ich zamierzeń (np. dzięki kredytom, lokatom lub produktom inwestycyjnym, które oferują).

Należy podkreślić, że banki są instytucjami zaufania publicznego, funkcjonującymi w oparciu o istniejące przepisy prawa oraz z uwzględnieniem coraz bardziej restrykcyjnych regulacji. Co więcej, podlegają niezależnemu nadzorowi. Korzystając z ich usług, mamy pewność, że usługodawcą jest instytucja działająca w oparciu o licencję na świadczenie usług finansowych, a w przypadku zawarcia umowy (np. umowy kredytowej) na obu stronach ciąży obowiązek jej skutecznej realizacji. Banki dostrzegają ponadto korzyści wynikające z dbania o klientów – nie tylko swoich, ale i całego sektora. Przejawem takiej troski i jednocześnie kolejnym czynnikiem zwiększającym bezpieczeństwo korzystania z usług bankowych jest gwarancja Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Jego rola jest kluczowa w przypadku rzadkiej, chociaż możliwej, sytuacji jaką jest upadłość banku. Wówczas roszczenia deponentów są zaspokajane z puli środków zgromadzonych w funduszu gwarancyjnym banków (tworzonym ze składek wpłacanych uprzednio na ten cel przez wszystkie banki prowadzące działalność w Polsce), jednak do wysokości gwarantowanych środków, czyli równowartości 100 tys. euro na osobę1).

Szczególnym rodzajem banków są natomiast banki spółdzielcze, które odegrały i wciąż odgrywają ważną rolę w lokalnych wspólnotach, oferując ich członkom możliwość korzystania z usług współczesnej bankowości. Dotyczy to przede wszystkim mieszkańców mniejszych miejscowości i terenów wiejskich. Dzięki specyficznej formie własności tych instytucji (opartej na zasadach spółdzielni, a nie akcjonariatu jak w przypadku większości banków komercyjnych), możliwe jest dostosowanie wybranych usług i produktów bankowych do potrzeb osób np. o niższych dochodach, lecz nadal wiarygodnych w oczach członków spółdzielni. Dzięki silnym relacjom społecznym banki spółdzielcze cechuje znacznie bardziej zindywidualizowane podejście do klienta, dla którego dodatkową korzyścią jest możliwość korzystania z usług bankowych w miejscu zamieszkania, czyli bez konieczności wizyty w dużym mieście.

W systemie finansowym funkcjonują także podmioty, które mimo, że świadczą niektóre z usług o charakterystyce typowej dla tych oferowanych przez banki, de facto bankami nie są. Stąd określa się je mianem parabanków. .

Ich oferta sprowadza się do udzielania pożyczek oraz sprzedaży produktów inwestycyjnych. Parabanki oferują usługi finansowe, których dostępność jest większa (często za sprawą  ograniczenia wielu procedur i formalności), jednak  proponowane warunki są  tylko pozornie atrakcyjne. Ponadto ich jakość nie podlega żadnej weryfikacji, ponieważ parabanki nie są zobowiązane do uzyskiwania jakichkolwiek licencji na prowadzenie działalności. Nie podlegają także żadnym instytucjom nadzorczym, przez co ich klienci nie są objęci nawet najmniejszym zakresem ochrony. W konsekwencji korzystanie z oferty parabanków można uznać za bardzo ryzykowne i nie zawsze opłacalne. W ostatnich latach, jedną z najgłośniejszych spraw związanych z parabankami była tzw. afera Amber Gold, w wyniku której swoje oszczędności utraciło tysiące Polaków.   Klienci nie są jednak zupełnie pozbawieni wsparcia. Mogą m.in. sprawdzić wiarygodność podmiotów, z których usług chcą skorzystać. Przydatne informacje znaleźć można na stronie kampanii społecznej „Nie daj się nabrać. Sprawdź, zanim podpiszesz” (zanim-podpiszesz.pl). Celem akcji jest zwrócenie uwagi na ryzyko związane z zawieraniem umów finansowych, w tym z zaciąganiem wysoko oprocentowanych, krótkoterminowych pożyczek, tzw. chwilówek, oraz z korzystaniem z usług finansowych, które nie podlegają szczególnemu nadzorowi państwa. Projekt jest realizowany przez siedem instytucji publicznych, w tym Narodowy Bank Polski, Bankowy Fundusz Gwarancyjny, Komisję Nadzoru Finansowego, Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Sprawiedliwości, Policję oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Ostatnia ze wskazanych instytucji ma zresztą od ubiegłego roku nowe możliwości działania. 17 kwietnia 2016 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W jej wyniku UOKiK uzyskał możliwość wydawania tzw. ostrzeżeń konsumenckich, które wcześniej mogła wysyłać Komisja Nadzoru Finansowego. Dzięki temu UOKiK może alarmować o firmach oraz działaniach, które wzbudzają podejrzenia i mogą stanowić potencjalne zagrożenie dla interesów konsumentów. Ostrzeżenia są nadawane przez media publiczne, przez co szybko i skutecznie informują o niepokojących zjawiskach. Tego typu alert jest wystarczającą podstawą do tego, aby zrezygnować z usług danej instytucji.  

Przy podejmowaniu decyzji dotyczących finansów osobistych warto poszerzać swoją wiedzę ekonomiczną korzystając z dostępnych źródeł  lub chociażby uwzględniając opinię bardziej doświadczonych. Korzystając z usług nadzorowanych i licencjonowanych instytucji finansowych znacząco ograniczamy ryzyko powierzenia   oszczędności podmiotom, które mogą okazać się niewiarygodne (jak np. firmy o strukturze piramidy finansowej), przez co  zmniejszamy ryzyko utraty kapitału.

   [ + ]

1.Należy jednak przypomnieć, że w związku z wejściem w życie nowej ustawy o BFG (Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji) zasady dysponowania funduszami BFG dla celu wypłaty środków gwarantowanych w sytuacji upadłości banku uległy zmianie. Obecnie roszczenia deponentów są w pierwszej kolejności zaspokajane z funduszu gwarancyjnego banków