Alternatywne drogi kariery po studiach prawniczych cz. IX – nauczyciel akademicki

16.05.2019 3 minuty na przeczytanie artykułu

Ciekawą a zarazem alternatywną drogą kariery dla absolwenta studiów prawniczych jest podjęcie pracy w charakterze nauczyciela akademickiego. Pisząc te słowa mam na myśli jednak wyłącznie zatrudnienie w szkolnictwie wyższym na podstawie umowy o pracę, a w konsekwencji przechodzenie w miarę możliwości wszystkich szczebli kariery akademickiej, począwszy od asystenta poprzez adiunkta po stanowisko profesora uczelni a nawet profesora.

 

Droga zawodowa ta, choć bez wątpienia niełatwa, wiąże się z ciągłą koniecznością rozwoju naukowego. Jeżeli jednak pozostaje ona ściśle w związku z zainteresowaniami danej osoby, praca taka staje się czystą przyjemnością a uzyskiwanie kolejnych stopni i tytułów naukowych jest jakby czymś dokonywanym niejako „przy okazji”.

Drogi ścieżki kariery akademickiej regulowała dotąd ustawa z 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym a aktualnie ustawa z 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W świetle przepisów nowej ustawy nauczyciel akademicki może być zatrudniony w uczelni (bez znaczenia jest to, czy pracuje w uczelni publicznej czy niepublicznej) w grupie pracowników dydaktycznych (których obowiązkiem jest kształcenie i wychowywanie studentów i/lub doktorantów oraz uczestniczenie w pracach organizacyjnych uczelni), badawczych (prowadzących wyłącznie działalność naukową oraz uczestniczących w pracach organizacyjnych) oraz badawczo-dydaktycznych (prowadzących działalność naukową, dydaktyczną oraz organizacyjną w szkole wyższej).

Pracownicy badawczo-dydaktyczni i dydaktyczni mogą być zatrudnieni na następujących stanowiskach: asystenta, adiunkta, profesora uczelni (dawne stanowisko profesora nadzwyczajnego) oraz profesora (dawniej: profesora zwyczajnego). Wedle nowej ustawy w przepisach prawa wewnątrzuczelnianego (konkretnie w statucie uczelni) będzie można przewidzieć inne niż ustawowo wskazane stanowiska zajmowane przez nauczycieli akademickich.

Nowością względem dotychczasowych regulacji będzie możliwość, aby na stanowisku profesora uczelni zatrudnić osobę posiadającą co najmniej stopień naukowy doktora oraz znaczące osiągnięcia: dydaktyczne (w przypadku pracowników dydaktycznych), naukowe (w przypadku pracowników badawczych), naukowe lub dydaktyczne (w przypadku pracowników badawczo-dydaktycznych). Do tej pory na stanowisku profesora nadzwyczajnego w szkole wyższej można było zasadniczo zatrudnić osobę posiadającą stopień naukowy doktora habilitowanego.

Uczelnie wyższe w świetle nowych regulacji będą mogły tworzyć własne ścieżki kariery akademickiej. Nie zmieni się natomiast kwestia przyznawania tytułu naukowego profesora przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, ale wnioski o jego przyznanie będzie rozpatrywał nowy organ, którym będzie Rada Doskonałości Naukowej.

Zgodnie z nową ustawą podstawowym miejscem pracy nauczyciela akademickiego będzie wskazana w umowie o pracę uczelnia, w której będzie on zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Będzie on mógł mieć tylko jedno podstawowe miejsce pracy (w tej drugiej kwestii nic nie zmienia się względem rozwiązań „starej” ustawy). Dotychczas też można było mieć tylko i wyłącznie jedno podstawowe miejsce pracy.

Ważnym krokiem w kierunku podatkowego uprzywilejowania grupy zawodowej nauczycieli akademickich jest wprowadzenie rozwiązania prawnego w nowej ustawie, iż wykonywanie obowiązków nauczyciela akademickiego stanowi działalność twórczą o indywidualnym charakterze, o której mowa w ustawie o prawie autorskim. Tym samym określono wyraźnie, że praca nauczyciela akademickiego ma twórczy, indywidualny charakter, a ustawowy zakres obowiązków nauczycieli akademickich wymaga podejmowania we wszystkich obszarach aktywności zawodowej (całość wykonywanych obowiązków nauczyciela akademickiego) działalności twórczej (utwór) w rozumieniu ustawy o prawie autorskim. Zakresem podmiotowym powyższej regulacji objęto wszystkich nauczycieli akademickich, niezależnie od podstawy prawnej zatrudnienia oraz rodzaju uczelni (publiczna czy niepubliczna).

Istotnym jest również fakt, iż wykonywanie zawodu nauczyciela akademickiego oraz przechodzenie kolejnych szczebli kariery akademickiej może być również pośrednią drogą do wykonywania klasycznego zawodu prawniczego, zgodnie bowiem z przepisami – przykładowo jeśli chodzi o zawód radcy prawnego – wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do doktorów habilitowanych oraz profesorów nauk prawnych a także wobec osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej lub były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej lub w państwowych jednostkach organizacyjnych i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego, lub były zatrudnione w Trybunale Konstytucyjnym lub międzynarodowym organie sądowym, w szczególności w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub Europejskim Trybunale Praw Człowieka, i wykonywały zadania odpowiadające czynnościom asystenta sędziego. W przypadku natomiast niespełnienia wyżej wskazanych warunków, ale posiadając stopień naukowy doktora nauk prawnych można bez odbywania aplikacji przystąpić do egzaminu radcowskiego.

W odniesieniu do wykonywania innych stricte prawniczych zawodów, kwestie te uregulowane są w odpowiednich ustawach regulujących ich funkcjonowanie.

Z uwagi na powyższe, ścieżka kariery zawodowej nauczyciela akademickiego wydaje się być atrakcyjna, gdyż w konsekwencji może prowadzić do wykonywania tak naprawdę dwóch zawodów – oprócz zawodu nauczyciela akademickiego także „klasycznego” zawodu prawniczego.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019